Nhìn từ mặt nước, chúng chỉ là những chiếc vòng nổi vô hại, nhưng bên dưới là hệ thống lồng nuôi sâu tới 40 mét đang âm thầm mục nát. Theo DW Planet A, những "trang trại ma" này đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng với hệ sinh thái biển Hy Lạp, và di sản ô nhiễm của chúng có thể kéo dài trong nhiều thế kỷ tới.
Lồng nuôi mục nát và bẫy chết cho sinh vật biển
Bên dưới mặt nước tĩnh lặng, các lồng nuôi thủy sản bị bỏ hoang đang dần phân rã. Lưới quây mục nát cuộn tròn lại, tạo thành những cái bẫy khiến sinh vật biển mắc kẹt và chết. Không chỉ vậy, phao xốp đỡ lồng bị nứt vỡ do sóng gió và thời gian, văng vãi hàng nghìn mảnh nhựa nhỏ ra đại dương. Các loài cá và sinh vật phù du dễ dàng nhầm lẫn những mảnh nhựa này với thức ăn, đưa vi nhựa vào chuỗi thức ăn biển.
Điều đáng lo ngại là quá trình phân hủy diễn ra âm thầm trong nhiều năm. Những chiếc lồng sâu tới 40 mét không thể nhìn thấy từ bề mặt, khiến việc phát hiện và xử lý gặp nhiều khó khăn. Nhiều khu vực nuôi trồng ven biển Hy Lạp đã bị bỏ hoang sau khi các doanh nghiệp phá sản hoặc chuyển đổi ngành nghề, để lại cơ sở hạ tầng xuống cấp không người chịu trách nhiệm.
Rào cản pháp lý và trách nhiệm bị trốn tránh
Việc dọn dẹp các công trình này vô cùng gian nan. Theo DW Planet A, nguyên nhân chính không chỉ nằm ở quy mô lớn của các lồng nuôi, mà còn ở những rào cản pháp lý. Hầu hết chủ sở hữu các trang trại nuôi trồng thủy sản bỏ hoang đều trốn tránh trách nhiệm, khiến chính quyền địa phương không thể xác định ai phải chi trả cho chi phí tháo dỡ và xử lý ô nhiễm.
Tại nhiều quốc gia Địa Trung Hải, luật pháp quy định trách nhiệm phục hồi môi trường thuộc về chủ cơ sở, nhưng khi các công ty đã giải thể, phá sản hoặc không còn hoạt động, việc truy cứu gần như bất khả thi. Ngân sách công không đủ để xử lý toàn bộ các "trang trại ma" trong khi các vụ kiện kéo dài nhiều năm. Kết quả là các lồng nuôi tiếp tục mục nát, thải nhựa và vi nhựa ra biển ngày qua ngày.
Kế hoạch mở rộng nuôi trồng thủy sản gấp 24 lần
Nghịch lý là trong khi di sản ô nhiễm từ các trang trại bỏ hoang chưa được giải quyết, Hy Lạp đang có kế hoạch mở rộng ngành nuôi trồng thủy sản lên gấp 24 lần. Đây là một phần trong chiến lược phát triển kinh tế xanh của nước này nhằm tận dụng lợi thế đường bờ biển dài và nhu cầu hải sản tăng cao trên toàn cầu.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có quy định chặt chẽ về tiêu chuẩn vật liệu, quản lý vòng đời sản phẩm và trách nhiệm pháp lý rõ ràng, ngành nuôi trồng mở rộng sẽ tiếp tục tạo ra những "trang trại ma" mới trong tương lai. Việc tăng gấp 24 lần diện tích nuôi trồng nếu không đi kèm với giải pháp xử lý chất thải và lồng nuôi thân thiện môi trường sẽ chỉ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhựa đang hiện hữu.
Di sản nhựa kéo dài nhiều thế kỷ
Theo DW Planet A, những vật liệu nhựa và xốp dùng trong nuôi trồng thủy sản có thể mất nhiều thế kỷ để phân hủy hoàn toàn trong môi trường biển. Trong quá trình đó, chúng liên tục vỡ thành các hạt vi nhựa và nano nhựa, xâm nhập vào trầm tích đáy biển, cơ thể sinh vật và thậm chí cả nguồn nước ngầm ven bờ.
Điều đáng nói là hệ sinh thái biển không thể chờ đợi một giải pháp hoàn hảo. Cá, rùa biển, chim biển và các loài động vật không xương sống thường xuyên bị mắc kẹt trong lưới cũ hoặc tiêu thụ các mảnh nhựa nhỏ. Vi nhựa đã được tìm thấy trong nhiều loài hải sản, đồng nghĩa với việc con người cũng đang gián tiếp hấp thụ chúng qua chuỗi thức ăn.
Giải pháp nào cho các trang trại ma?
Để giải quyết triệt để vấn đề, các tổ chức môi trường và nhà nghiên cứu đề xuất thiết lập một cơ chế pháp lý rõ ràng – trong đó giấy phép nuôi trồng thủy sản phải đi kèm khoản ký quỹ bảo đảm phục hồi môi trường. Khoản tiền này sẽ được giải ngân khi chủ cơ sở tháo dỡ lồng nuôi và làm sạch khu vực đáy biển sau khi kết thúc hoạt động.
Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp giữa chính phủ, các công ty nuôi trồng và cộng đồng ngư dân địa phương để rà soát, lập bản đồ các trang trại bỏ hoang và ưu tiên xử lý ở những khu vực có mật độ nhựa cao. Việc sử dụng các vật liệu phân hủy sinh học hoặc lồng nuôi có thể tái chế cũng được xem là hướng đi cần thiết để ngăn chặn rủi ro tương tự xảy ra với các trang trại mới.
Bài học từ Hy Lạp cho ngành nuôi biển bền vững
Câu chuyện về các trang trại ma ở Hy Lạp là lời cảnh báo cho bất kỳ quốc gia nào đang có tham vọng mở rộng nuôi trồng thủy sản mà thiếu đi khung quản lý môi trường bài bản. Sự phát triển nhanh chóng mà không tính đến vòng đời sản phẩm, trách nhiệm pháp lý và tác động lâu dài sẽ để lại những "khoản nợ" môi trường không thể thanh toán trong nhiều thế hệ.
Những chiếc vòng nổi vô hại trên mặt nước hôm nay có thể trở thành mối họa âm thầm cho đại dương trong hàng trăm năm. Việc dọn dẹp các trang trại ma không chỉ là trách nhiệm của riêng Hy Lạp, mà còn là bài học chung cho toàn ngành thủy sản toàn cầu trong hành trình tìm kiếm sự bền vững thực sự.
