Thiên Tai Năm 2025: Hồi Chuông Cảnh Tỉnh Về Nhu Cầu Ứng Dụng Công Nghệ
Năm 2025 đã trở thành một năm đầy thách thức đối với Việt Nam khi phải đối mặt với hàng loạt thiên tai nghiêm trọng. Những cơn bão chồng bão, mưa lớn vượt ngưỡng kỷ lục và sạt lở đất kinh hoàng xảy ra trên khắp các vùng miền, để lại hậu quả nặng nề. Theo số liệu từ Cục trưởng Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Phạm Đức Luận, chỉ riêng trong năm này, thiên tai đã cướp đi sinh mạng của 468 người chết và mất tích, làm 741 người bị thương, cùng với thiệt hại kinh tế ước tính lên tới gần 98.700 tỷ đồng. Những con số này không chỉ phản ánh tổn thất vật chất khổng lồ mà còn hé lộ những hệ lụy lâu dài đối với đời sống và sinh kế của hàng triệu người dân.
Chuyển Đổi Số Và Ứng Dụng Công Nghệ: Giải Pháp Cấp Thiết
Trước thực trạng này, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ trong phòng chống thiên tai đang trở thành yêu cầu cấp bách. Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, cần chuyển từ tư duy đăng ký nhiệm vụ phân tán sang xác định và tổ chức thực hiện các bài toán lớn mang tính chiến lược. Điều này bao gồm các lĩnh vực then chốt như thủy lợi, tài nguyên nước, đê điều và phòng chống thiên tai, coi đây là nền tảng để hiện đại hóa quản trị, bảo đảm an ninh nguồn nước và nâng cao hiệu quả điều hành toàn ngành.
Các giải pháp cụ thể được đề xuất bao gồm:
- Nghiên cứu phát triển và ứng dụng các công nghệ mới để bảo đảm an toàn cho các công trình hồ, đập thủy lợi, thủy điện, đê điều, cũng như phòng chống úng ngập tại các thành phố lớn và khu dân cư.
- Nâng cấp, hoàn thiện và hiện đại hóa các công trình và hệ thống công trình nhằm đáp ứng yêu cầu khai thác phục vụ đa mục tiêu, với sự tham gia tích cực của người dân trong quản lý.
- Phân định rõ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, hướng tới giải quyết các "điểm nghẽn" lớn của ngành, tạo ra sản phẩm có thể ứng dụng ngay trong giám sát thiên tai, cảnh báo lũ, quản lý hồ chứa và phục vụ công tác chỉ huy, điều hành.
Hiện Đại Hóa Quản Trị Và Tăng Cường Hợp Tác
Để hạn chế thiệt hại do thiên tai, lĩnh vực tài nguyên nước cần hoàn thiện chính sách về quản trị thông minh, chuyển đổi số, an ninh nguồn nước và hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật. Hiện đại hóa công tác điều hòa, phân phối, sử dụng nước theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, công bằng là ưu tiên hàng đầu, gắn liền với bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và an ninh năng lượng.
Cùng với đó, việc phát triển và ứng dụng các công nghệ tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, mô hình hóa và chuyển đổi số trong điều tra, quan trắc sẽ xây dựng công cụ hỗ trợ ra quyết định hiệu quả hơn. Đồng thời, triển khai hạch toán tài nguyên nước, công bố chỉ số an ninh nguồn nước theo Luật Tài nguyên nước 2023, và nghiên cứu các mô hình phục hồi nguồn nước mặt, nước dưới đất bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nghiêm trọng.
Chuyển Từ Ứng Phó Bị Động Sang Phòng Ngừa Chủ Động
Trong lĩnh vực đê điều và phòng chống thiên tai, trọng tâm là hiện đại hóa nền tảng kỹ thuật, đưa khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu. Mục tiêu là chuyển mạnh từ "ứng phó bị động" sang "phòng ngừa chủ động" dựa trên dữ liệu số. Điều này bao gồm tăng cường nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong quản lý, bảo vệ đê điều, hộ đê để nâng cao hiệu quả tham mưu, chỉ đạo, điều hành phòng chống lũ, bão, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều.
Nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cảnh báo sớm, đánh giá rủi ro và thiệt hại do thiên tai sẽ hỗ trợ ra quyết định nhanh, chính xác trong công tác phòng chống thiên tai các cấp. Về lâu dài, các ngành liên quan cần giải quyết triệt để các bài toán lớn, như dự báo sớm và cảnh báo sớm về nước, thay vì triển khai riêng lẻ, nhằm xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo tổng thể phục vụ điều hành chủ động.
Kết Luận: Đoàn Kết Để Giảm Thiểu Thiệt Hại
Chỉ khi các đơn vị cùng tham gia giải quyết một mục tiêu chung, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện, trường và đội ngũ chuyên gia, ngành mới có thể tạo ra những kết quả đủ tầm. Điều này sẽ khắc phục tình trạng chồng chéo, manh mún và nâng cao hiệu quả quản trị trong giai đoạn tới, giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và góp phần phát triển đất nước bền vững. Việc ứng dụng công nghệ mới và chuyển đổi số không chỉ là nhu cầu cấp thiết mà còn là chìa khóa để Việt Nam vượt qua những thách thức từ thiên nhiên trong tương lai.
