Theo bản tin cập nhật diễn biến mùa lũ sông Mekong của Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam (SIWRP), tổng lượng lũ từ ngày 1/6 đến 30/7 tại trạm Kratie (Campuchia) đạt khoảng 56 tỷ mét khối, thiếu hụt tới 15,21 tỷ mét khối so với trung bình nhiều năm cùng kỳ. Con số này tương ứng với mức giảm khoảng 21% và thấp hơn khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2025.
Mực nước đầu nguồn sông Cửu Long thấp hơn đáng kể
Trong tuần qua, mực nước tại trạm Kratie có xu thế giảm. Đến ngày 30/7, mực nước đo được là 14,87m, thấp hơn 1,63m so với mức trung bình nhiều năm cùng kỳ. Theo dự báo của Ủy hội sông Mekong (MRC), mực nước lúc 7 giờ tại trạm Kratie trong những ngày tới sẽ tăng trở lại với cường suất trung bình 35,4 cm/ngày. Dự kiến đến ngày 4/8, mực nước đạt 16,64m, vẫn thấp hơn nhiều so với mức cảnh báo lũ 22m.
Ở vùng đầu nguồn sông Cửu Long, mực nước tuần qua có xu thế tăng nhưng vẫn ở mức thấp hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm. Cụ thể, tại trạm Tân Châu ngày 29/7, mực nước đạt 1,56m, trong khi mức trung bình nhiều năm cùng kỳ là 2m. Tại Châu Đốc, mực nước lớn nhất đạt 1,68m, thấp hơn mức trung bình nhiều năm 1,95m.
Theo SIWRP, mực nước tại các trạm thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang ở mức thấp và biến động mạnh theo xu thế triều. Tuần qua, mực nước tại Tân Châu và Châu Đốc có xu thế tăng nhưng vẫn thấp hơn khá nhiều so với trung bình nhiều năm và so với năm 2025. Mực nước nội đồng ở vùng thượng, vùng giữa và vùng ven biển đều ở mức thấp, dự kiến tăng nhẹ trong 2-3 ngày tới trước khi giảm trở lại.
Nguyên nhân: El Nino và thủy điện thượng nguồn tích nước
Các chuyên gia cho rằng mực nước sông Mekong năm nay đặc biệt thấp do ảnh hưởng của El Nino khiến lượng mưa tại chỗ ở khu vực hạ lưu vực, gồm Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam, giảm mạnh. Bên cạnh đó, các đập thủy điện thượng nguồn tăng cường tích nước. Theo cập nhật từ Hệ thống giám sát hoạt động các đập thủy điện sông Mekong (MDM), chỉ trong một tuần, lượng nước được tích lại từ các đập thủy điện thượng nguồn lên tới 2,44 tỷ mét khối. Mùa lũ sông Mekong năm nay được ghi nhận chậm khoảng 6 tuần so với trung bình nhiều năm.
Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm thủy sản
Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia sinh thái học Đồng bằng sông Cửu Long, nhận định: “Năm nay, miền Tây 'đói' lũ. Nước lũ về ít không chỉ ảnh hưởng tới nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trước mắt mà còn làm gia tăng nguy cơ khô hạn, xâm nhập mặn trong mùa khô sắp tới.”
Ông cũng cho biết nguồn lợi thủy sản tự nhiên từ thượng nguồn sông Mekong theo dòng nước lũ về vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ giảm đáng kể. Khi nước ít, diện tích ngập nhỏ, cá không có nơi trú ngụ để kiếm ăn và sinh sản. Chu kỳ sụt giảm nguồn lợi thủy sản tự nhiên có thể kéo dài trong 2-3 năm tới.
Việc thiếu hụt nước lũ cũng đồng nghĩa với việc lượng phù sa bổ sung cho đồng bằng sẽ giảm, ảnh hưởng đến độ màu mỡ của đất nông nghiệp. Ngoài ra, tình trạng xâm nhập mặn có nguy cơ đến sớm và sâu hơn trong mùa khô, đe dọa sản xuất lúa, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản tại các tỉnh ven biển.
Các cơ quan chức năng khuyến cáo người dân và chính quyền địa phương cần chủ động kế hoạch ứng phó, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với tình trạng nguồn nước thấp. Việc sử dụng nước tiết kiệm, trữ nước ngọt và bảo vệ hệ sinh thái cũng được xem là những giải pháp cần thiết để giảm thiểu tác động của mùa lũ bất thường trong năm nay.
