Các khu rừng nghiến cổ thụ luôn là đối tượng được lực lượng kiểm lâm và cán bộ các xã tập trung bảo vệ đặc biệt, bởi gỗ nghiến có giá bán rất cao trên thị trường, nên các đối tượng “lâm tặc” không từ thủ đoạn nào để săn lùng, dù nhiều vụ vi phạm đã bị khởi tố hình sự. Thế nên, lực lượng kiểm lâm Tuyên Quang phải thống kê từng cá thể cây cổ thụ để lập danh sách, kế hoạch bảo vệ. Nhiều cây nghiến nghìn năm tuổi đã được vinh danh là “Cây Di sản Việt Nam”, được chăm sóc đặc biệt, được dựng bia “ghi danh”, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách.
Rừng nghiến nơi sơn cùng thủy tận
Nằm cách trung tâm tỉnh Tuyên Quang gần hai trăm kilomet, các rừng nghiến thuộc thôn Khau Tinh, xã Yên Hoa tọa lạc kiêu hãnh giữa rừng già. Thủy điện Tuyên Quang dâng nước lên cao, khoảng 20 năm qua, đường tới nơi vốn “sơn cùng thủy tận” này bỗng dưng… dễ đi hơn bằng tàu thuyền, tạo nên thách thức lớn trong bảo vệ báu vật. Nhiều vụ lâm tặc tấn công trọng thương cán bộ bảo vệ rừng đã diễn ra. Các trạm, chốt bảo vệ rừng với “kiểm lâm cắm bản” 24/24 giờ đã ra đời.
Kiểm lâm cắm bản và cuộc chiến thầm lặng
Trò chuyện với chúng tôi tại xã Yên Hoa xa xôi, kiểm lâm viên Trần Tùng (Chi cục Kiểm lâm Tuyên Quang) cho biết, cán bộ kiểm lâm phải đi tuần trong rừng già từ sáng sớm đến tối mịt mới trở về chốt. Phải phối hợp 3 lực lượng để hỗ trợ nhau và bảo vệ an toàn, với kiểm lâm chuyên trách, lực lượng bảo vệ rừng và dân bản. “Nhiều cây nghiến đường kính tới hai, ba mét, tuyệt đẹp. Cả chục người giang tay mới ôm kín được vòng gốc một “cụ” nghiến. Vẻ đẹp của rừng nghiến đã thu hút nhiều người trẻ tìm lên khám phá, trải nghiệm, quay phim, chụp ảnh. Đó là điều đáng tự hào khi nghĩ về vẻ đẹp và giá trị của rừng, nhưng cũng tạo ra những thách thức lớn hơn trong bảo tồn”.
Du lịch phát triển, thách thức bảo tồn gia tăng
Nhiều tour tuyến du lịch mở ra, các homestay ra đời, cuộc sống của bà con được cải thiện, bắt đầu từ sự hấp dẫn của rừng già Tuyên Quang, cụ thể là các kỳ quan thiên nhiên “rừng nghiến cổ thụ”. Ông Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Kiểm lâm Tuyên Quang đánh giá cao điều này, đồng thời cũng nhấn mạnh tới nỗ lực của những người đang “thầm lặng” giữa hoang vu để bảo vệ các giá trị đặc biệt này. Riêng khu vực huyện Na Hang (cũ) đã có tới 8 trạm kiểm lâm, 21 chốt bảo vệ rừng. Nhiều tuyến tuần rừng xuyên núi, các cán bộ kiểm lâm phải thường xuyên hoạt động trong điều kiện không điện lưới, không sóng điện thoại, không internet, tự tăng gia sản xuất để bảo đảm sinh hoạt hằng ngày. Họ đã thầm lặng chấp nhận khó khăn để bảo vệ giá trị của những cánh rừng.
