Khủng hoảng kép từ nhiên liệu hóa thạch
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres phát biểu tại Tuần lễ Hành động vì khí hậu London (Anh) nhấn mạnh, khủng hoảng biến đổi khí hậu và khủng hoảng chủ quyền năng lượng tuy có vẻ không liên quan nhưng đều bắt nguồn từ một nguyên nhân: sự phụ thuộc quá mức vào nhiên liệu hóa thạch trong thời gian dài. Theo ông, nhiên liệu hóa thạch không chỉ tàn phá hành tinh mà còn bắt nhiều nền kinh tế làm “con tin”. Lượng khí thải từ đốt nhiên liệu hóa thạch tiếp tục tăng cao, làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu, khiến mục tiêu giữ nhiệt độ Trái Đất không tăng quá 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp có thể trở nên bất khả thi.
Nắng nóng châu Âu và hệ quả ô nhiễm
Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) Simon Stiell cho rằng, đợt nắng nóng gay gắt đang thiêu đốt châu Âu là một trong những hệ quả của tình trạng ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Sự phụ thuộc quá mức vào than đá, dầu mỏ và khí đốt đặt các nền kinh tế vào thế bấp bênh, dễ tổn thương trước xung đột địa chính trị. Cuộc xung đột tại Trung Đông phơi bày điểm yếu này: khi nguồn cung dầu từ Eo biển Hormuz bị phong tỏa, nhiều nền kinh tế rơi vào thế bị động, chuỗi cung ứng đứt gãy, chi phí logistics và vật tư đầu vào tăng mạnh, gây áp lực lên sản xuất.
Năng lượng tái tạo: Giải pháp cho an ninh và khí hậu
Theo Liên hợp quốc, giá năng lượng tái tạo đã giảm mạnh trong 10 năm qua. Kể từ năm 2010, chi phí điện mặt trời giảm gần 90%, điện gió trên đất liền giảm hơn 70%, và công nghệ lưu trữ bằng pin giảm tới 95%. Sự giảm chi phí này tạo đòn bẩy thúc đẩy thế giới tiến vào kỷ nguyên năng lượng sạch. Tổng Thư ký Guterres khẳng định: “Nguồn năng lượng tái tạo mở ra con đường dẫn đến một nền an ninh năng lượng bền vững, bởi dù bối cảnh địa chính trị thế giới liên tục chịu cú sốc lớn, không ai có thể cấm vận ánh mặt trời và cũng không ai có thể phong tỏa được gió.”
Năng lượng sạch vượt than đá năm 2025
Nghiên cứu của tổ chức khí hậu Ember (Anh) cho thấy, sản lượng điện từ năng lượng tái tạo đã đáp ứng toàn bộ mức tăng nhu cầu điện thế giới trong năm 2025. Trên phạm vi toàn cầu, năng lượng tái tạo chiếm 34% tổng sản lượng điện, vượt qua tỷ trọng 33% của than đá. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi còn không đồng đều: diễn ra mạnh ở các nước phát triển nhưng trì trệ ở một số khu vực, đặc biệt là châu Phi. Dù nắm giữ tới 60% tiềm năng năng lượng mặt trời thế giới, châu Phi chỉ nhận được 2% tổng vốn đầu tư năng lượng sạch toàn cầu.
Thách thức và cơ hội lịch sử
Khi chưa thể tự cung ứng năng lượng sạch, nhiều nước vẫn phải dùng nhiên liệu hóa thạch, nhất là khi nhu cầu điện tăng cao do khí hậu nóng lên. Bài toán cân bằng giữa giảm phát thải và bảo đảm nguồn cung ngắn hạn vẫn là thách thức. Tổng Thư ký Guterres nhấn mạnh, thế giới đang đứng trước cơ hội lịch sử để thoát khỏi sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng và biến động thị trường năng lượng là lời nhắc nhở rằng quá trình chuyển đổi cần được đẩy nhanh hơn, không chỉ vì mục tiêu khí hậu mà còn vì an ninh năng lượng.
