Trong bối cảnh nguồn tài nguyên thiên nhiên suy giảm, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường gia tăng, nhiều quốc gia đang chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn. Liên minh châu Âu (EU) định nghĩa đây là mô hình sản xuất và tiêu dùng chia sẻ, cho thuê, tái sử dụng, sửa chữa, cải tạo và tái chế nguyên vật liệu tối đa, kéo dài vòng đời sản phẩm. Khác với kinh tế tuyến tính “khai thác - sản xuất - tiêu thụ - vứt bỏ”, kinh tế tuần hoàn quản lý và tái tạo tài nguyên theo vòng khép kín, giảm chất thải đến mức tối thiểu.
Mô hình này mang lại lợi ích bảo vệ môi trường, giảm phụ thuộc nguyên liệu thô, tạo việc làm. Nhiều quốc gia và tổ chức đã phát triển thành công, điển hình như EU, Đan Mạch và Nhật Bản.
EU: Đạo luật Kinh tế Tuần hoàn vào năm 2026
Mỗi năm, EU tạo ra hơn 2,5 tỷ tấn rác thải. Quy trình xử lý nguyên vật liệu và sản xuất hàng hóa chiếm 45% lượng khí thải CO2 toàn EU. Để giải quyết, EU đang chuẩn bị ban hành Đạo luật Kinh tế Tuần hoàn vào nửa cuối năm 2026. Đạo luật đặt mục tiêu nhân đôi tỷ lệ vật liệu tái chế sử dụng trong nền kinh tế châu Âu vào năm 2030, khẳng định vai trò dẫn dắt của EU trong lĩnh vực này.
EU cam kết đưa phát thải ròng khí nhà kính về 0 vào năm 2050. Ủy ban châu Âu (EC) đã công bố nhiều sáng kiến thúc đẩy chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn, góp phần tăng trưởng bền vững và biến EU thành hình mẫu toàn cầu về tái sử dụng, tái chế và tái sản xuất. Nổi bật là ban hành quy tắc vận chuyển chất thải và đánh giá Chỉ thị về Thiết bị Điện và Điện tử thải (WEEE) để quản lý rác thải điện tử.
EU ước tính chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn có thể gia tăng cạnh tranh, kích thích đổi mới, thúc đẩy tăng trưởng và tạo khoảng 700.000 việc làm vào năm 2030.
Đan Mạch: Tiên phong với chiến lược đô thị xanh
Đan Mạch là quốc gia thành viên EU tiên phong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn cấp đô thị. Theo trang europa.eu, Chiến lược kinh tế tuần hoàn được thông qua năm 2018, triển khai giai đoạn 2018-2022 với sáu nhóm mục tiêu: (1) Tăng cường vai trò doanh nghiệp là động lực chính; (2) Hỗ trợ qua dữ liệu hóa và số hóa; (3) Thúc đẩy qua thiết kế; (4) Hình thành thói quen tiêu dùng mới; (5) Tạo lập thị trường cho rác thải công nghiệp và nguyên liệu thô; (6) Gia tăng giá trị nguyên liệu thực vật.
Copenhagen, thủ đô Đan Mạch, được mệnh danh là một trong những thành phố “xanh” nhất thế giới. Thành phố đã giảm 80% lượng khí thải CO2 so với năm 2010. Một công trình điển hình là Copenhill, nhà máy đốt rác lớn cung cấp năng lượng sưởi ấm cho khoảng 150.000 hộ gia đình mỗi năm, đồng thời là điểm du lịch với đường trượt tuyết trên mái. Trong vòng 5 năm qua, Copenhagen trồng 70.000 cây xanh, tăng khả năng hấp thụ carbon và cải thiện chất lượng không khí.
Nhật Bản: Từ xử lý chất thải đến xã hội tuần hoàn
Nhật Bản là một trong những nước đi đầu châu Á và thế giới xây dựng chính sách kinh tế tuần hoàn. Người dân Nhật đã quen rửa sạch nhựa, tách chai thành nắp, màng bọc và thân trước khi tái chế. Thói quen này xuất phát từ việc Nhật Bản đặc biệt chú trọng bảo tồn tài nguyên thiên nhiên do khan hiếm: nước này phải nhập khẩu tới gần 90% năng lượng và hầu hết khoáng sản.
Trong giai đoạn 1960-1980, tốc độ phát triển kinh tế khiến lượng rác thải tăng nhanh, gây áp lực lên các bãi xử lý. Địa hình đồi núi khiến chính quyền địa phương khó xây dựng bãi rác mới, tình trạng đổ trái phép gia tăng. Từ những năm 1990, Nhật Bản chuyển trọng tâm từ xử lý chất thải sang giảm phát thải và đầu tư tái chế. Năm 1991, Luật Quản lý chất thải và vệ sinh công cộng được sửa đổi, bổ sung quy định hạn chế xả rác và tăng cường tái chế.
Năm 2000, Nhật Bản hình thành khung pháp lý cho xã hội tuần hoàn qua luật cơ bản về thiết lập xã hội định hướng tái chế. Đây là nền tảng pháp lý cốt lõi chuyển đổi từ kinh tế sản xuất - tiêu dùng - vứt bỏ sang hệ thống tuần hoàn và bền vững. Năm 2001, Luật thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên yêu cầu doanh nghiệp xem xét khả năng tái chế ngay từ thiết kế và sản xuất, đồng thời sử dụng vật liệu tái chế./.
