Hồi chuông cảnh báo từ Phúc Thọ: Gấu chết nhiều hơn được cứu hộ, cần hành động quyết liệt
Xã Phúc Thọ, huyện Phúc Thọ, Hà Nội hiện vẫn là địa phương có số lượng gấu nuôi nhốt lớn nhất cả nước, với tình trạng kéo dài trong nhiều năm qua. Quý IV/2025, thêm 3 cá thể gấu nuôi nhốt tại các hộ dân ở Phúc Thọ đã chết, nâng tổng số gấu chết trên địa bàn Thủ đô trong năm 2025 lên 9 cá thể. Trong khi đó, cùng năm chỉ có 3 cá thể được chuyển giao tới các trung tâm cứu hộ. Thực tế “gấu chết nhiều hơn gấu được cứu hộ” đang gióng lên hồi chuông cảnh báo, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hành động quyết liệt hơn nhằm chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu tại địa phương này.
Tình hình nuôi nhốt gấu tại Hà Nội và Phúc Thọ
Theo báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, tính đến tháng 3/2026, trên địa bàn thành phố còn 97 cá thể gấu tại 19 cơ sở. Trong đó, có 17 hộ dân nuôi nhốt 70 cá thể, Vườn thú Hà Nội nuôi 6 cá thể và Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội chăm sóc 21 cá thể. Riêng xã Phúc Thọ hiện vẫn là điểm tập trung lớn nhất, với 16 hộ nuôi nhốt 68 cá thể gấu. Toàn bộ số gấu nuôi nhốt tại các hộ dân đều đã được lập hồ sơ, gắn chíp điện tử để quản lý từ năm 2005 và được gắn chíp thế hệ mới vào năm 2017. Đây là số gấu tồn đọng từ nhiều năm trước, khi pháp luật chưa có quy định chặt chẽ về xử lý hành vi nuôi nhốt.
Ông Bùi Huy Khôi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, cho biết: “Hiện nay đối với các cá thể gấu nuôi nhốt đã được gắn chíp, lập hồ sơ quản lý từ trước đó, pháp luật chưa có quy định cụ thể về việc áp dụng biện pháp tịch thu trong trường hợp này. Vì vậy, việc chấm dứt nuôi nhốt chủ yếu dựa vào vận động các chủ nuôi tự nguyện giao nộp.” Ông Khôi cũng nhấn mạnh rằng các cá thể gấu hiện nay phần lớn đã già yếu sau hơn 20 năm nuôi nhốt, và việc nhiều cá thể chết do tuổi già, bệnh tật là điều khó tránh khỏi.
Nỗ lực vận động và thách thức trong chuyển giao
Từ năm 2020 đến tháng 3/2026, số lượng gấu nuôi nhốt tại Hà Nội đã giảm 106 cá thể. Trong đó, 40 cá thể được vận động tự nguyện chuyển giao về các trung tâm cứu hộ; 66 cá thể chết do già yếu, bệnh tật. Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã thường xuyên phối hợp với chính quyền cơ sở và các tổ chức bảo tồn để tuyên truyền, vận động người dân chuyển giao gấu. Các hoạt động bao gồm kiểm tra định kỳ, tổ chức chương trình tuyên truyền tại trường học, cộng đồng, và lắp đặt bảng tuyên truyền tại khu vực Phúc Thọ.
Tuy nhiên, kết quả chuyển giao vẫn còn hạn chế. Ông Khôi bày tỏ: “Chúng tôi rất mong các hộ dân sớm tự nguyện chuyển giao toàn bộ số gấu còn lại để giảm áp lực quản lý và bảo đảm điều kiện sống tốt hơn cho các cá thể.”
Kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn từ các bên liên quan
Bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV), cho rằng thực tế số gấu chết cao hơn số được chuyển giao là dấu hiệu cho thấy cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn tiến trình chấm dứt nuôi nhốt. Bà Hà nhấn mạnh: “Gấu chết tại các cơ sở nuôi nhốt cũng đưa chúng ta tiến gần hơn với mục tiêu chấm dứt hoàn toàn tình trạng nuôi nhốt gấu. Nhưng với vai trò của các cơ quan quản lý, ENV kỳ vọng chính quyền các địa phương sẽ chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết.”
ENV đề xuất một số biện pháp cụ thể, bao gồm:
- Tổ chức các đoàn giám sát liên ngành định kỳ để trực tiếp đối thoại và vận động các chủ gấu tại các khu vực “điểm nóng”.
- Tăng cường tần suất kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến nuôi nhốt, buôn bán, sử dụng sản phẩm từ gấu.
- Ban hành cơ chế cụ thể với nguyên tắc “không bồi hoàn” đối với việc chuyển giao gấu, nhằm thúc đẩy chủ nuôi tự nguyện bàn giao.
Hướng tới mục tiêu “mốc 0” gấu nuôi nhốt
Năm 2026 được xem là năm bản lề để Việt Nam tiến tới mục tiêu không còn gấu nuôi nhốt. Trên cả nước, đã có 22 tỉnh, thành phố không còn gấu nuôi nhốt, với thành phố Đà Nẵng là địa phương mới nhất “về đích”. Hiện cả nước chỉ còn 142 cá thể gấu bị nuôi nhốt, giảm hơn 95% so với năm 2005. Tuy nhiên, tiến độ xử lý tại Hà Nội, đặc biệt là Phúc Thọ, có ý nghĩa quyết định then chốt đối với mục tiêu “mốc 0”.
Bà Hà cho biết: “Nếu có chỉ đạo cụ thể từ thành phố, đó sẽ là ‘kim chỉ nam’ cho các cơ quan, địa phương cùng hành động. ENV và các tổ chức bảo tồn sẵn sàng phối hợp chặt chẽ để thực hiện mục tiêu này.” Với “điểm nóng” Phúc Thọ, điều cần thiết nhất lúc này là hành động nhanh hơn, mạnh mẽ hơn và quyết liệt hơn để bảo vệ những cá thể gấu còn lại, đảm bảo chúng có cơ hội được sống phần đời còn lại trong môi trường phù hợp hơn.
