Khi sinh kế của người dân được cải thiện, những nỗ lực bảo vệ rừng cũng trở nên bền vững hơn. Đó là cách một dự án tại Lâm Đồng với sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu (EU) đang góp phần kết nối phát triển kinh tế với bảo tồn thiên nhiên trong dài hạn.
Sinh kế và rừng trong cùng một bài toán phát triển
Tại nhiều khu vực giáp ranh với rừng ở Lâm Đồng, sinh kế của người dân từ lâu đã gắn liền với đất đai, nguồn nước và các nguồn tài nguyên thiên nhiên xung quanh. Những cánh rừng không chỉ bảo vệ hệ sinh thái mà còn góp phần duy trì điều kiện sản xuất nông nghiệp và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là làm thế nào để bảo vệ rừng, mà còn là làm thế nào để người dân có thể nâng cao thu nhập và phát triển sinh kế bền vững. Chỉ khi cộng đồng địa phương được tạo điều kiện để phát triển, những nỗ lực bảo tồn thiên nhiên mới có thể mang lại hiệu quả lâu dài.
Xuất phát từ cách tiếp cận đó, dự án “Quản lý cảnh quan bền vững toàn diện thông qua cách tiếp cận địa bàn phát triển bền vững không gây mất rừng tại Lâm Đồng” do EU tài trợ thông qua Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đang được triển khai nhằm thúc đẩy một mô hình phát triển hài hòa giữa bảo vệ tài nguyên rừng, nâng cao sinh kế cho người dân và xây dựng các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Với tổng ngân sách 5 triệu euro, dự án hướng tới việc giảm thiểu tình trạng mất rừng và suy thoái rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời tạo ra các cơ hội phát triển bền vững cho cộng đồng địa phương, đặc biệt là những hộ dân sinh sống tại các khu vực gần rừng.
Nâng cao sinh kế từ những thực hành canh tác bền vững
Tại các vùng trồng cà phê, nhiều hộ dân đang từng bước áp dụng các thực hành canh tác bền vững hơn. Thay vì phát sạch cỏ dưới gốc cây, người dân giữ lại thảm thực vật tự nhiên để tăng độ ẩm cho đất và hạn chế xói mòn. Phụ phẩm như vỏ cà phê được tận dụng để ủ phân hữu cơ, trong khi việc sử dụng phân bón và nước tưới cũng được tính toán hợp lý hơn nhằm giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Bên cạnh đó, mô hình xen canh cà phê với các loại cây trồng khác như sầu riêng đang giúp nhiều hộ dân đa dạng hóa nguồn thu nhập, đồng thời tăng độ che phủ và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Ông Liêng Jrang Ha Dăn, một hộ nông dân tham gia dự án, chia sẻ: “Ban đầu, gia đình chủ yếu tự tìm hiểu, học hỏi về cách chăm sóc cây cà phê cũng như lựa chọn giống phù hợp. Sau này, gia đình nhận được sự quan tâm và hỗ trợ, đặc biệt là các chương trình tập huấn dành cho bà con trong xã nên cũng có điều kiện học hỏi và áp dụng thêm nhiều kiến thức mới để nâng cao năng suất”.
Đối với nhiều hộ dân, những thay đổi này không chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế mà còn góp phần thay đổi nhận thức về mối quan hệ giữa sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Thay vì xem hai mục tiêu này là riêng biệt, người dân đang từng bước nhận thấy rằng việc gìn giữ đất đai, nguồn nước và hệ sinh thái xung quanh chính là điều kiện để duy trì sinh kế lâu dài.
Hướng tới một mô hình phát triển không gây mất rừng
Bên cạnh việc hỗ trợ người dân áp dụng các thực hành canh tác bền vững, dự án còn thúc đẩy cách tiếp cận cảnh quan bền vững, trong đó các mục tiêu về sinh kế, sản xuất nông nghiệp, bảo tồn thiên nhiên và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu được xem xét trong một tổng thể thống nhất. Cách tiếp cận này góp phần tạo ra những tác động lâu dài cho cả cộng đồng và môi trường.
Thông qua sự phối hợp của UNDP và các đối tác kỹ thuật quốc tế, EU cũng đang hỗ trợ chia sẻ kinh nghiệm và các mô hình phát triển bền vững đã được triển khai tại nhiều quốc gia nhằm đồng hành cùng quá trình chuyển đổi tại Việt Nam.
Ông Hoàng Thành, Quản lý Chương trình, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, nhận định: “Khi người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp từng bước đáp ứng được các yêu cầu xanh của thị trường trong nước và quốc tế, nông sản Việt Nam có thể xây dựng được niềm tin và thương hiệu tốt hơn, nâng cao giá trị và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng bền vững, có giá trị cao trên toàn cầu”.
Những thay đổi đang diễn ra tại Lâm Đồng cho thấy phát triển sinh kế và bảo vệ rừng hoàn toàn có thể song hành. Khi người dân được tạo điều kiện để nâng cao thu nhập và áp dụng các phương thức sản xuất bền vững hơn, những giá trị tự nhiên cũng có thêm cơ hội được gìn giữ. Đó chính là nền tảng để xây dựng những cảnh quan bền vững hơn, đồng thời nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trong tương lai.
