Theo số liệu của Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) do tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER) công bố, tính đến ngày 6/7/2026 đã có 145 cá voi xám chết dọc tuyến di cư từ Mexico, qua Mỹ đến Canada. Con số này vượt tổng số xác được ghi nhận trong từng năm cuối của "sự kiện tử vong bất thường" giai đoạn 2019-2023. PEER mô tả tình hình là một "sự kiện tử vong thảm khốc", nhưng NOAA chưa chính thức tuyên bố sự kiện mới, vì nguyên nhân chủ yếu vẫn là các vấn đề kéo dài từ trước.
Bang Washington là điểm nóng với 30 cá thể chết từ đầu năm
Ngày 18/6, các nhà nghiên cứu của Cascadia Research Collective khám nghiệm một cá voi cái dài khoảng 12m tại Ocean Shores, bang Washington. Đây là cá thể thứ 30 chết ở Washington từ đầu năm, mức cao thứ hai từng được ghi nhận tại bang này, chỉ sau kỷ lục 34 con của năm 2019. Kết quả kiểm tra cho thấy con vật bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng và có chấn thương ở đầu phù hợp với va chạm tàu thuyền. Cascadia cho biết suy dinh dưỡng là phát hiện phổ biến nhất ở những cá thể được khám nghiệm trong năm 2026.
Nguyên nhân sâu xa từ suy giảm nguồn thức ăn
Cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương thường di cư từ các đầm phá sinh sản ở Baja California, Mexico, lên vùng kiếm ăn ở biển Bering và Chukchi, rồi quay lại phía nam. Theo NOAA, loài này chủ yếu ăn động vật không xương sống nhỏ ở đáy biển, tích lũy mỡ để vượt qua hành trình dài. Khi nguồn thức ăn suy giảm, lớp mỡ dự trữ cạn kiệt, cá voi có thể buộc phải bơi vào vùng ven bờ hoặc sông để tìm mồi, làm tăng nguy cơ va chạm tàu, mắc lưới và kiệt sức.
Nghịch lý quần thể: Số lượng tăng gần 5.000 con nhưng nguy cơ chưa qua
Ngày 15/7, NOAA ước tính quần thể cá voi xám đông bắc Thái Bình Dương hiện dao động từ 15.930 đến 20.530 con, trung bình khoảng 17.750 con, tăng mạnh so với mức trung bình 12.890 con của năm trước. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng mức tăng này vượt quá khả năng sinh sản tự nhiên. Năm 2025 chỉ có khoảng 85 cá voi con được ước tính, thấp nhất kể từ khi chương trình khảo sát bắt đầu. NOAA nhấn mạnh các ước tính có biên độ không chắc chắn và phù hợp hơn để theo dõi xu hướng dài hạn, không coi là số lượng chính xác tại một thời điểm. Con số 17.750 không đồng nghĩa cuộc khủng hoảng đã kết thúc, vì đàn cá voi di cư về phía nam trước khi nhiều cá thể yếu chết trong hành trình quay lại vùng kiếm ăn vào mùa xuân 2026.
PEER cảnh báo số chết thực tế có thể lên tới 1.450 con
PEER đưa ra cảnh báo mạnh hơn: dựa trên các nghiên cứu cho rằng phần lớn xác cá voi chìm ngoài khơi và không bao giờ dạt vào bờ, tổ chức này ước tính 145 trường hợp được phát hiện có thể tương ứng với khoảng 1.450 cá thể chết trong thực tế. Đây là phép ngoại suy của PEER, không phải số tử vong đã được kiểm chứng trực tiếp bởi NOAA. Nhà sinh thái biển Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, cho rằng việc mất hàng nghìn cá thể trong thời gian ngắn là tín hiệu đáng lo. Theo ông, bên cạnh suy giảm nguồn thức ăn, những rủi ro như va chạm tàu, mắc lưới, ô nhiễm và tiếng ồn đại dương cũng cần được giảm bớt. Những xác cá voi xám liên tiếp dạt bờ có thể là dấu hiệu dễ nhìn thấy nhất của các biến đổi lớn hơn trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái Bắc Thái Bình Dương.
