Xung đột Trung Đông đẩy ngành hàng không Việt vào thế khó
Theo thông tin từ Cục Hàng không Việt Nam, cuộc xung đột quân sự phức tạp giữa Mỹ, Israel và Iran, với thời điểm kết thúc chưa thể xác định, đang tạo ra những thách thức hết sức nghiêm trọng cho thị trường vận tải hàng không trong những tháng tới. Tình hình này dự báo sẽ khiến ngành hàng không phải đối mặt với một loạt khó khăn chồng chất, bao gồm việc giá nhiên liệu tăng cao, nhu cầu du lịch và giao thương trực tiếp sụt giảm mạnh, chuỗi cung ứng hàng hóa bị đứt gãy, cùng với đó là xu hướng siết chặt chi tiêu của người dân.
Những yếu tố tiêu cực này được dự báo sẽ tác động rất lớn đến các hãng hàng không Việt Nam cũng như các đơn vị cung cấp dịch vụ trong ngành. Điều này xảy ra vào thời điểm các doanh nghiệp đã chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực để phục vụ cho dịp cao điểm lễ 30/4 - 1/5 và mùa cao điểm Hè 2026, đồng thời hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026.
Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu và chi phí vận hành tăng vọt
Cụ thể, do giá nhiên liệu hàng không tăng đột biến và nguồn cung toàn cầu bị giảm sút, nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu cung cấp cho các hãng hàng không Việt Nam ngay từ đầu tháng 4/2026 và các tháng tiếp theo là hoàn toàn hiện hữu. Đáng chú ý, chi phí nhiên liệu hiện đang chiếm khoảng 35% đến 40% tổng chi phí vận hành của các hãng hàng không. Do đó, việc giá nhiên liệu tăng cao, kết hợp với yêu cầu phải điều chỉnh đường bay để tránh các khu vực không phận bị đóng, đã khiến chi phí khai thác của các hãng bay tăng mạnh một cách đáng kể.
Theo ước tính từ các hãng hàng không, chi phí của Vietnam Airlines có thể tăng thêm từ 50% đến 60% mỗi tháng so với thời điểm trước khi xung đột xảy ra. Trong khi đó, Sun PhuQuoc Airways dự kiến mức tăng khoảng 30%, còn VietJet Air ước tính sẽ phát sinh thêm khoảng 2.000 tỷ đồng chi phí mỗi tháng. Giá nhiên liệu tăng cao khiến nhiều đường bay trở nên kém hiệu quả, buộc các hãng phải rà soát lại toàn bộ kế hoạch khai thác từ tháng 4/2026, đồng thời tạo ra áp lực chi phí lớn lên cả các cảng hàng không và các đơn vị phục vụ mặt đất.
Nguyên nhân sâu xa từ việc đóng cửa eo biển Hormuz
Tình hình căng thẳng bắt nguồn từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang nghiêm trọng. Điều này dẫn đến việc Iran đe dọa và trên thực tế đã gần như đóng hoàn toàn eo biển Hormuz - một tuyến hàng hải chiến lược có vai trò vận chuyển hơn 20% sản lượng dầu toàn cầu, trong đó phần lớn được cung cấp cho thị trường Châu Á.
Hàng loạt giải pháp ứng phó khẩn cấp được triển khai
Trước những diễn biến phức tạp của tình hình chiến sự tại Trung Đông và nguy cơ tác động trực tiếp đến nguồn cung cũng như giá nhiên liệu hàng không, Cục Hàng không Việt Nam đã chủ động phối hợp với các hãng hàng không, các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) và Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) để triển khai nhiều giải pháp ứng phó kịp thời.
Đối với các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu:
- Các đơn vị đang tích cực tìm kiếm và mở rộng thêm các nguồn cung mới từ các thị trường như Hàn Quốc, Brunei, Ấn Độ và Nhật Bản nhằm đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
- Việc điều phối tồn kho giữa các kho nhiên liệu trong toàn quốc cũng được thực hiện một cách chặt chẽ nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định cho hoạt động khai thác bay.
- Các doanh nghiệp cũng đang làm việc với hai nhà máy lọc dầu trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn để tăng khối lượng mua nhiên liệu từ nguồn nội địa trong khả năng cho phép.
Đối với các hãng hàng không:
- Cục Hàng không yêu cầu các doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp với từng kịch bản diễn biến của chiến sự và biến động giá nhiên liệu, qua đó giảm thiểu rủi ro thua lỗ và nguy cơ mất cân đối dòng tiền.
- Các hãng đang rà soát lại kế hoạch khai thác, đặc biệt là các đường bay nội địa theo từng giai đoạn và theo nhu cầu thực tế của thị trường.
- Các hãng tăng cường phối hợp với các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu để đánh giá nhu cầu sử dụng nhiên liệu Jet A-1, từ đó đảm bảo sản lượng tra nạp phù hợp với nhu cầu khai thác thực tế.
- Các hãng được khuyến nghị tiếp tục tối ưu hóa chi phí khai thác nhưng vẫn phải đảm bảo duy trì mạng đường bay và kế hoạch bay đã xây dựng.
- Một hướng đi khác được khuyến khích là tăng cường phối hợp với ngành du lịch để nghiên cứu mở mới hoặc tăng tần suất khai thác tới các thị trường tiềm năng như châu Mỹ, châu Phi, châu Úc, Đông Âu, cũng như các thị trường truyền thống có sức tăng trưởng tốt như Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Cục Hàng không Việt Nam cũng yêu cầu các hãng thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ thanh toán đối với các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu, đồng thời trong quá trình tiết giảm chi phí vẫn phải đảm bảo chất lượng dịch vụ tương xứng, công khai minh bạch thông tin và chủ động truyền thông tới hành khách.
Hỗ trợ từ các đơn vị hạ tầng và kiến nghị chính sách
Về phía các đơn vị khai thác hạ tầng hàng không, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam cùng các doanh nghiệp tại các cảng hàng không như Vân Đồn và Phú Quốc đang nghiên cứu các phương án giảm giá, giảm phí hoặc giãn thời hạn thanh toán cho các hãng hàng không. Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam tiếp tục nghiên cứu các phương án quản lý, điều hành bay hiệu quả nhằm tối ưu hóa đường bay và tiết kiệm nhiên liệu.
Cục Hàng không Việt Nam cũng đang triển khai các biện pháp miễn trừ liên quan đến việc sử dụng giờ hạ cất cánh (slot) tại các cảng hàng không đối với những hãng bị ảnh hưởng bởi tình hình chiến sự.
Để ổn định tình hình lâu dài, Cục Hàng không Việt Nam đã kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ, Quốc hội và các bộ, ngành liên quan xem xét một số chính sách hỗ trợ quan trọng, bao gồm:
- Ban hành nghị định sửa đổi thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào.
- Miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay đến hết tháng 5/2026 và bổ sung nhiên liệu bay vào danh mục hàng hóa được giảm thuế giá trị gia tăng.
- Cho phép áp dụng phụ thu nhiên liệu đối với vé máy bay nội địa với cơ chế điều chỉnh linh hoạt, cũng như xem xét điều chỉnh giá trần vé máy bay nội địa khi cần thiết.
- Thiết lập cơ chế làm việc cấp cao với các quốc gia có chính sách hạn chế xuất khẩu nhiên liệu như Thái Lan hoặc Trung Quốc.
- Tiếp tục áp dụng chính sách giảm 50% một số loại phí trong lĩnh vực hàng không như phí cất hạ cánh và phí điều hành bay.
Ngoài ra, Cục Hàng không cũng đề xuất tăng cường thông tin truyền thông để người dân hiểu rõ hơn về những khó khăn của ngành, đồng thời kiến nghị các bộ, ngành liên quan như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao tiếp tục phối hợp triển khai các giải pháp hỗ trợ cụ thể về thuế, phí, tín dụng và nguồn cung nhiên liệu.
