VNR từng bước làm chủ công nghệ lõi, hướng tới tự chủ đường sắt tốc độ cao
Trong thời gian gần đây, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đã dành nhiều công sức nghiên cứu và tích hợp các hệ thống công nghệ thông tin tiên tiến. Mục tiêu chính là nhằm điều độ chạy tàu hiệu quả hơn và hướng tới sự tự chủ công nghệ, chuẩn bị sẵn sàng để tiếp nhận việc quản lý, vận hành, khai thác cũng như chuyển giao công nghệ cho các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao trong tương lai.
Đồng bộ hóa hệ thống thông tin-tín hiệu: Giải pháp cho thách thức "chắp vá"
Công ty cổ phần Thông tin tín hiệu đường sắt Hà Nội hiện đang quản lý một mạng lưới đường sắt dài 600km, trải dài qua địa bàn của 6 tỉnh, thành phố ở khu vực phía Bắc. Theo chia sẻ từ ông Bùi Tiến Sỹ, Giám đốc công ty, các tuyến đường sắt này được đầu tư với nhiều hệ thống thông tin-tín hiệu khác nhau, thậm chí trên cùng một tuyến vẫn tồn tại tình trạng "chắp vá" nhiều loại công nghệ. Việc cải tạo và nâng cấp thường được thực hiện thông qua nhiều nguồn vốn khác nhau, dẫn đến sự thiếu đồng nhất.
Ví dụ điển hình, tuyến đường sắt bắc-nam từ Hà Nội đến ga Đồng Giao (Ninh Bình) sử dụng hệ thống liên khóa điện tử SSI do liên danh nhà thầu Alstom của Pháp cung cấp. Trong khi đó, một số tuyến khác lại áp dụng hệ thống liên khóa rơ-le 6502, vốn là một hệ thống tự động có nguồn gốc từ Trung Quốc. Nhiều thiết bị trong số này đã trở nên lạc hậu và không còn được sản xuất, gây ra không ít khó khăn cho công tác bảo trì. Khi đặt hàng thay thế, các đối tác nước ngoài thường "ép giá", đẩy chi phí nâng cấp và chế tạo lên tới hàng trăm tỷ đồng.
Thành tựu nghiên cứu: Tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng và đảm bảo an toàn tuyệt đối
Trước thực trạng này, đội ngũ kỹ sư của VNR đã không ngừng nỗ lực nghiên cứu, từng bước thiết kế, chế tạo, thi công lắp đặt và đồng bộ hóa hệ thống thông tin-tín hiệu trên các tuyến đường sắt hiện hữu. Hệ thống mới được phát triển với tính năng tương đương công nghệ của các quốc gia có ngành đường sắt phát triển, giúp giảm dần sự phụ thuộc vào nước ngoài. Đồng thời, nó cũng góp phần giảm bớt nhân lực cần thiết cho công tác bảo trì và điều hành tại các ga cũng như trung tâm điều hành, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác.
Ông Sỹ khẳng định: "Các kỹ sư của chúng tôi đã hoàn toàn làm chủ công nghệ thiết kế và thi công hệ thống liên khóa rơ-le 6502 của Trung Quốc, đồng thời tích hợp thành công với các thiết bị điện tử hiện đại từ các tập đoàn hàng đầu như Alstom của Pháp. Hệ thống này đã được triển khai trên 18 ga, mang lại khoản tiết kiệm đáng kể cho ngân sách nhà nước, lên tới hàng trăm tỷ đồng. Thời gian hoàn thành dự án cũng được rút ngắn đáng kể, và quan trọng nhất là đảm bảo tuyệt đối an toàn cho hoạt động chạy tàu."
Ứng dụng công nghệ trong đảm bảo an toàn tại các đường ngang
Ông Trần Hải Anh, Giám đốc Công ty cổ phần Thông tin-tín hiệu đường sắt Vinh, cho biết đơn vị này quản lý gần 400km đường sắt từ Thanh Hóa đến Vinh, với tổng cộng 750 đường ngang giao cắt đường bộ. Để nâng cao an toàn, công ty đã lắp đặt và trang bị 150 đường ngang cảnh báo tự động cùng hệ thống cáp quang dọc tuyến. Hệ thống này cho phép truyền hình ảnh trực tiếp về trung tâm giám sát hoạt động 24/24 giờ, giúp theo dõi và cảnh báo kịp thời khi có sự cố trước khi tàu đi qua.
Kể từ khi hệ thống này được đưa vào vận hành, các nhân viên trực chạy tàu và nhân viên gác chắn không còn phải làm việc trong tình trạng căng thẳng và nguy hiểm như trước đây. Thời gian tàu đi và đến cũng trở nên chính xác hơn, góp phần đảm bảo an toàn tuyệt đối. Để minh chứng cho hiệu quả của hệ thống, tại Km311+400, nơi có đường ngang cảnh báo tự động, một thí nghiệm đã được tiến hành: một chiếc ô-tô được đưa vào khu vực giao cắt đường sắt-đường bộ. Ngay lập tức, hệ thống cảm biến phát tín hiệu đèn đỏ cảnh báo, kết hợp với tiếng chuông rung, đồng thời gửi tín hiệu đến thiết bị cảnh báo được gắn trên tàu ở khoảng cách 1,5km. Với khoảng cách này, lái tàu có đủ thời gian để hãm phanh an toàn, ngăn chặn nguy cơ va chạm hoặc tai nạn.
Hướng tới tương lai: Mục tiêu làm chủ hoàn toàn và mở rộng năng lực
Ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR, cho biết theo Nghị quyết của Quốc hội, VNR được giao nhiệm vụ tiếp nhận quản lý, bảo trì, vận hành và khai thác các dự án đường sắt tốc độ cao trên tuyến bắc-nam, tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, đồng thời tham gia xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt. "Là một doanh nghiệp nhà nước với đầy đủ kinh nghiệm, năng lực và hệ sinh thái kỹ thuật, VNR hoàn toàn sẵn sàng tiếp nhận và làm chủ việc chuyển giao công nghệ cho các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao, nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào nước ngoài", ông Mạnh nhấn mạnh.
VNR đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì và vận hành các tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng cũng như đường sắt tốc độ cao trên tuyến bắc-nam. Đồng thời, doanh nghiệp này kỳ vọng sẽ đảm nhận từ 80% đến 90% các hạng mục điện-tín hiệu trong các dự án đường sắt mới. Hướng tới năm 2045, ngành thông tin-tín hiệu đường sắt Việt Nam dự kiến sẽ chuyển mình từ một đơn vị tiếp nhận công nghệ sang vai trò chế tạo và cung ứng các giải pháp kỹ thuật cao.
Đào tạo nguồn nhân lực và chuẩn bị cho tương lai
Theo ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc VNR, việc làm chủ công nghệ không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí bảo trì so với việc thuê ngoài nước ngoài mà còn tạo điều kiện chủ động trong vận hành, nâng cấp và kết nối giữa các tuyến. VNR đã hình thành nền tảng ban đầu cho việc nâng cấp công nghệ, với khả năng áp dụng trên các tuyến metro và đường sắt mới có tốc độ lên tới 200km/giờ.
Thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho đường sắt tốc độ cao và các dự án đường sắt mới, VNR đã xây dựng kế hoạch đào tạo kéo dài đến năm 2035 và xa hơn nữa là sau năm 2045. Trước mắt, VNR đang hợp tác với các quốc gia phát triển như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Cụ thể, 300 nhân lực đang được đào tạo theo biên bản hợp tác với Hàn Quốc, cùng với các lớp đào tạo về cơ khí, cầu đường và thông tin tín hiệu tại Trung Quốc.
Ông Vượng cho biết thêm: "Hiện tại, VNR sở hữu đội ngũ 1.700 cán bộ, công nhân viên chuyên về thông tin tín hiệu. Nếu tiếp nhận quản lý và bảo trì dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, dự kiến đến năm 2030 chúng tôi sẽ cần khoảng 4.600 người. Đội ngũ của VNR hoàn toàn sẵn sàng tiếp cận các công nghệ hiện đại trên thế giới và có đủ năng lực để tiếp nhận quản lý, bảo trì các dự án đường sắt theo Nghị quyết mà Quốc hội đã giao phó."
Những nỗ lực và thành tựu của VNR trong việc nghiên cứu và làm chủ công nghệ thông tin-tín hiệu đường sắt không chỉ góp phần đảm bảo an toàn cho hoạt động chạy tàu mà còn hình thành nền tảng khoa học-công nghệ hiện đại. Điều này mở đường cho việc tiệm cận với công nghệ của các nước tiên tiến trên thế giới, hướng tới mục tiêu nội địa hóa sản phẩm và tự chủ hoàn toàn trong tương lai.
