Mưa lớn kéo dài đã gây ngập cục bộ tại 10 tuyến đường ở Thành phố Hồ Chí Minh, trong khi triều cường làm ngập 8 tuyến khác. Phòng Hạ tầng (Sở Xây dựng) cho biết các tuyến ngập do mưa tập trung chủ yếu tại giao lộ Võ Văn Kiệt - Hồ Học Lãm (phường An Lạc), Ung Văn Khiêm (phường Thạnh Mỹ Tây), Phạm Văn Chiêu (phường An Hội Đông), Phan Huy Ích (phường An Hội Tây), Dương Văn Cam, Kha Vạn Cân, Đặng Thị Rành (khu vực Chợ Thủ Đức), Tỉnh lộ 43 và Lê Thị Hoa (phường Tam Bình). Mức ngập trung bình từ 10cm đến 30cm, thời gian nước rút khoảng 30 phút sau khi kết thúc mưa.
8 tuyến ngập do triều cường
Triều cường cũng gây ngập 8 tuyến đường thuộc khu vực ven sông, vùng trũng thấp, nhiều kênh rạch: Trần Xuân Soạn (phường Tân Thuận), Huỳnh Tấn Phát (phường Phú Thuận), Phạm Hữu Lầu (phường Tân Mỹ), Đào Sư Tích (xã Nhà Bè), Nguyễn Văn Hưởng (phường An Khánh), Võ Nguyên Giáp (phường Phước Long) và khu Decoimex mở rộng (phường Tam Thắng).
Giải pháp ứng phó trước mắt
Phòng Hạ tầng (Sở Xây dựng) cho biết trước mắt thành phố tiếp tục quản lý vận hành, bảo dưỡng hệ thống hạ tầng kỹ thuật và giao thông; đồng thời yêu cầu các đơn vị duy tu triển khai biện pháp phòng, chống thiên tai để bảo đảm an toàn cho người dân trước diễn biến khó lường của mùa mưa, bão và triều cường.
Các đơn vị tập trung nạo vét cống, cửa xả, kênh, rạch bị bồi lắng, ưu tiên các vị trí thường xuyên ngập nhằm bảo đảm thông thoáng dòng chảy. Thành phố cũng ứng dụng công cụ cảnh báo ngập trực tuyến do Ngân hàng Thế giới tài trợ.
Ngoài ra, các van ngăn triều hiện hữu được vận hành, tường chắn và gờ chống tràn được xây dựng tại khu vực có nguy cơ tràn bờ. Các trạm bơm và cống kiểm soát triều được vận hành cụ thể; tận dụng các trạm bơm xử lý nước thải hỗ trợ thoát nước.
Nguyên nhân chống ngập chưa hiệu quả
Sở Xây dựng thừa nhận một số nguyên nhân cốt lõi khiến các giải pháp chống ngập chưa đạt kỳ vọng. Hệ thống thoát nước được đầu tư theo từng giai đoạn, chưa đồng bộ giữa cống chính, cống nhánh và cửa xả, dẫn đến nhiều đoạn đã cải tạo nhưng các đoạn kế cận vẫn nhỏ hẹp hoặc xuống cấp. Đầu tư kênh rạch theo từng đoạn, không liên tục toàn tuyến làm giảm khả năng dẫn nước.
Tình trạng xây dựng lấn chiếm kênh rạch, san lấp mặt nước và nâng nền cục bộ đã thay đổi hướng dòng chảy tự nhiên, tăng nguy cơ dồn ứ tại khu vực có cao trình thấp. Việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan về mưa, triều, mực nước kênh rạch, vận hành hồ chứa thượng nguồn còn hạn chế, khiến điều tiết nước, vận hành trạm bơm và van ngăn triều chưa đạt hiệu quả tối ưu trong thời điểm mưa lớn và triều cao.
Quy hoạch lạc hậu và biến đổi khí hậu
Sở Xây dựng đánh giá các quy hoạch thoát nước-chống ngập được phê duyệt từ lâu phần lớn không còn phù hợp, vì sử dụng thông số thiết kế như mưa, triều cường và mực nước biển dâng đã lạc hậu. Tình trạng sụt, lún nhanh từ 20-50cm, đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh, khiến cao độ nền thiết kế thấp hơn thực tế, làm giảm đáng kể hiệu quả các công trình cống, đê, trạm bơm.
Các quy hoạch cũ chưa tích hợp đầy đủ yếu tố biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xói lở, bão mạnh, cũng như chưa đánh giá rủi ro lan truyền theo lưu vực liên tỉnh. Quá trình đô thị hóa nhanh và bê-tông hóa bề mặt làm tăng hệ số dòng chảy, vượt năng lực thiết kế của các dự án cũ. Vì vậy, các quy hoạch hiện hành cần rà soát, cập nhật toàn diện, đồng bộ liên vùng và điều chỉnh theo kịch bản khí hậu mới.
Thiếu nguồn lực tài chính
Đặc biệt, nguồn lực tài chính (khả năng tài chính, phân bổ và huy động vốn) cho chống ngập và thoát nước tại Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập đều chưa đáp ứng kịp với nhu cầu để ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, mưa cực đoan và sụt lún nền.
