Quy định khí thải mới đe dọa giá trị xe cổ tại TP.HCM và Hà Nội
Quyết định 43/2025/QĐ-TTg quy định lộ trình kiểm soát khí thải ô tô từ ngày 1.3.2026 đang tạo ra làn sóng lo ngại trong cộng đồng chủ xe, đặc biệt là những người sưu tầm và đam mê xe cổ. Tại các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội, nơi tiêu chuẩn sẽ được siết chặt sớm hơn, việc bảo tồn những giá trị hoài niệm đang đứng trước thách thức lớn trong bối cảnh pháp lý mới.
Sẽ nâng chuẩn sàn tại hai đô thị lớn
Theo lộ trình chung, ô tô sản xuất trước năm 1999 bắt buộc phải đạt mức khí thải 1 kể từ ngày 1.3.2026 để được lưu thông trên toàn quốc. Tuy nhiên, tại Hà Nội và TP.HCM, từ ngày 1.1.2029, chuẩn sàn để ô tô được phép tham gia giao thông sẽ nâng lên mức 2. Điều này đồng nghĩa với việc những chiếc xe sản xuất từ thế kỷ trước, vốn chỉ được thiết kế đáp ứng mức khí thải thấp, sẽ bị cấm lưu hành tại hai thành phố lớn nếu không thể nâng cấp hệ thống phát thải đạt chuẩn cao hơn.
Quy định này tạo ra rào cản đáng kể về phạm vi hoạt động. Đối với người đam mê xe cổ, đây là áp lực và thách thức lớn, bởi duy trì tính nguyên bản luôn là ưu tiên hàng đầu. Anh T.Q.H., chủ một chiếc xe sản xuất năm 1991 tại TP.HCM, chia sẻ: "Xe đời này chủ yếu sử dụng bộ chế hòa khí, không có hệ thống phun xăng điện tử hay bộ xúc tác khí thải. Để nâng lên chuẩn cao hơn, tôi buộc phải can thiệp sâu vào hệ động lực. Điều này không chỉ tốn kém thêm chi phí mà còn làm mất tính nguyên bản và giá trị sưu tầm của xe."
Rào cản kỹ thuật từ việc cải tạo hệ thống khí thải
Dữ liệu từ QCVN 85:2025/BNNMT cho thấy khoảng cách kỹ thuật giữa mức 1 và mức 2 là thách thức đáng kể đối với các dòng xe đã có tuổi đời khoảng 30 năm trở lên. Đối với xe sử dụng động cơ xăng, nồng độ Carbon monoxide (CO) cho phép giảm từ 4,5% thể tích xuống còn 3,5%. Nồng độ Hydrocarbon (HC) giảm mạnh từ 1.200 ppm xuống còn 800 ppm. Đối với xe máy dầu, độ khói cho phép siết từ 72% HSU xuống còn 60% HSU.
Phân tích về vấn đề này, anh Lưu T., kỹ thuật viên ô tô tại TP.HCM, cho biết: "Nâng chuẩn khí thải từ mức 1 lên mức 2 trên những khối động cơ rệu rã là bài toán khó." Theo anh T., với xe xăng, việc chỉnh lại bộ chế hòa khí hay đánh lửa chỉ giúp cải thiện phần nào nồng độ CO. Muốn đạt mức 2 ổn định, thường phải can thiệp sâu vào hệ thống nạp và lắp bộ chuyển đổi xúc tác, vốn khó tương thích với thiết kế cũ.
"Với xe dầu, linh kiện lão hóa làm bơm cao áp và kim phun không hoạt động hiệu quả, việc giảm 12% độ khói đòi hỏi phải phục hồi toàn bộ hệ thống nhiên liệu, chi phí có khi bằng nửa giá trị xe," anh T. nói thêm.
Lựa chọn hạn chế cho chủ xe cổ
Như vậy, chủ xe cũ sản xuất trước 1999 sẽ có thời gian gần 3 năm, từ 1.3.2026 đến 1.1.2029, để hoạt động tại TP.HCM và Hà Nội nếu đạt chuẩn khí thải mức 1. Cuộc "thanh lọc" xe cũ chỉ chính thức bắt đầu từ năm 2029 khi chủ phương tiện không đáp ứng được yêu cầu của Cục Đăng kiểm.
Đáng chú ý, ô tô sản xuất trước năm 1999 có chu kỳ đăng kiểm ngắn (6 tháng), nguyên tắc kế thừa giấy chứng nhận kiểm định cũ chỉ giúp duy trì lưu thông trong khoảng thời gian ngắn sau mốc 1.1.2029. Ngay khi hết chu kỳ đăng kiểm cuối cùng này, phương tiện bắt buộc phải đạt chuẩn khí thải mức 2.
Đứng trước thực tế này, chủ xe chỉ có hai lựa chọn:
- Cải tạo, nâng cấp hệ thống phát thải để đạt chuẩn quy định.
- Dịch chuyển phương tiện sang hoạt động tại các địa phương khác ngoài TP.HCM và Hà Nội, nơi vẫn chấp nhận mức 1 đối với ô tô đời cũ.
Căn cứ điểm b, khoản 2, điều 43, luật Trật tự An toàn Giao thông đường bộ 2024: Phải bảo dưỡng, sửa chữa để bảo đảm duy trì tình trạng kỹ thuật của phương tiện; chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật đối với hành vi đưa phương tiện không bảo đảm an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường tham gia giao thông đường bộ.
