Theo quy định hiện hành của pháp luật, hành vi điều khiển phương tiện giao thông mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn bị nghiêm cấm. Người vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự, tùy thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi.
Mức phạt theo Nghị định 168/2024
Theo Nghị định 168/2024, tài xế xe máy vi phạm nồng độ cồn sẽ bị phạt từ 2 đến 10 triệu đồng, tùy theo ngưỡng nồng độ cồn. Đối với tài xế ô tô, mức phạt dao động từ 6 đến 40 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị trừ điểm hoặc tước quyền sử dụng giấy phép lái xe.
Xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự
Điều 267 Bộ luật Hình sự quy định, gây tai nạn giao thông trong tình trạng sử dụng rượu bia có nồng độ cồn vượt quá mức là tình tiết định khung, với khung hình phạt từ 3 đến 10 năm tù.
Khác biệt về căn cứ xử lý
Không chỉ khác biệt về hậu quả pháp lý, quy trình áp dụng hai hình thức chế tài cũng có những điểm riêng. Với xử phạt hành chính, việc xác định hành vi vi phạm dựa vào kết quả kiểm tra nồng độ cồn bằng máy đo chuyên dụng của lực lượng CSGT. Thông số máy đo cho biết tài xế vi phạm ở ngưỡng nào, tương ứng với mức phạt.
Tuy nhiên, với xử lý hình sự, chỉ dựa vào chỉ số nồng độ cồn của tài xế gây tai nạn là chưa đủ để áp dụng tình tiết định khung "trong tình trạng sử dụng rượu bia". Theo giải đáp mới đây từ TAND tối cao, để áp dụng tình tiết này, ngoài xác định nồng độ cồn, phải xác định rõ nồng độ cồn đó là do sử dụng rượu bia gây ra. Việc này có thể được chứng minh qua kết luận giám định hoặc căn cứ khác cho thấy tài xế đã sử dụng rượu bia. TAND tối cao nêu rõ: "Trường hợp không có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu bia, thì không áp dụng tình tiết này."
Nguyên nhân sự khác biệt
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, cho biết sự khác biệt xuất phát từ cơ chế xử lý của hai hình thức chế tài. Với xử phạt hành chính, chỉ cần phát hiện nồng độ cồn trong hơi thở hoặc máu sẽ bị phạt tiền, chế tài nhẹ hơn. Còn xử lý hình sự, do chế tài nghiêm khắc hơn nên quy định được thiết kế chặt chẽ hơn, đòi hỏi trách nhiệm chứng minh cao hơn. Điều này nhằm đảm bảo sự phù hợp giữa mức độ chế tài với tính chất, mức độ và hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.
Trường hợp nồng độ cồn do nguyên nhân khác
Một số ý kiến băn khoăn khi bị xử phạt hành chính, nếu hơi thở có nồng độ cồn nhưng không do uống rượu bia mà do ăn hoa quả lên men hoặc uống thuốc, liệu có được áp dụng "cơ chế miễn trừ" như xử lý hình sự không. Cục CSGT từng giải thích rằng, máy đo nồng độ cồn của CSGT có hai chế độ: định tính (xác định có hay không nồng độ cồn) và định lượng (nồng độ cồn bao nhiêu). Do đó, không thể xảy ra tình huống xử lý sai nếu tài xế không có nồng độ cồn.
Trường hợp tài xế bị xác định có nồng độ cồn nhưng trình bày do sử dụng đồ ăn lên men, họ có quyền đề nghị và CSGT sẽ linh động cho nghỉ ngơi 5-10 phút, uống nước cho sạch khoang miệng, rồi mới đo lại để đảm bảo khách quan.
Khi xây dựng Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng khẳng định thực tiễn rất hiếm phát hiện nồng độ cồn nội sinh. Quá trình xử lý vi phạm, tài xế có thể trao đổi với lực lượng chức năng để kiểm tra lại thông qua xét nghiệm máu.
