Cao tốc Bắc - Nam: 'Cứu cánh' giúp vận tải vượt 'bão' giá dầu
Từ cuối tháng 2 đến nay, ngành vận tải hàng hóa trên cả nước đối mặt với sức ép khổng lồ do giá nhiên liệu, đặc biệt là dầu diesel, tăng cao kỷ lục, có thời điểm chạm mốc 45.000 đồng/lít. Đối với vận tải đường bộ – chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu vận tải, việc giá dầu tăng phi mã trong thời gian ngắn đã tạo ra cú sốc chi phí trực tiếp và tức thì. Với chi phí nhiên liệu chiếm 40-50% giá thành, mỗi chuyến xe tăng mạnh khiến doanh nghiệp gần như không còn dư địa bù đắp. Lựa chọn duy nhất là tối ưu hóa hành trình, thu hẹp quy mô khai thác, giảm xe chạy rỗng và tăng tỷ lệ quay đầu để kiểm soát chi phí. Trong bối cảnh đó, hệ thống đường cao tốc Bắc - Nam vừa được nối thông thần tốc cuối năm 2025 đã trở thành công cụ hữu hiệu, giúp ngành vận tải và logistics trụ vững qua 'cơn bão' giá xăng dầu.
Tiết kiệm hàng triệu đồng nhờ chuyển sang cao tốc
Anh Ba Chúc, một tài xế chở hàng từ Đồng Tháp lên TP.HCM, chia sẻ: 'May là giờ có cao tốc đi đỡ cực. Trước đây, đi qua QL1A là nỗi ám ảnh, nhất là đoạn ngã ba Trung Lương hay các chợ ở Cai Lậy, Cái Bè. Xe đông, di chuyển chậm, mất cả ngày cho một chuyến. Xe nặng mà đường đông, phải nhích từng chút, dầu 'ngốn như nước' – 100 km tốn 18-20 lít. Với giá dầu trên 40.000 đồng/lít, tài xế chỉ có bỏ hàng.'
Tuy nhiên, từ khi có các đoạn cao tốc mới như Trung Lương - Mỹ Thuận và Mỹ Thuận - Cần Thơ, đời tài xế 'sang trang' hẳn. Anh Chúc cho biết: 'Đi cao tốc chạy đều ga 70-80 km/giờ, xe chỉ ăn 14-15 lít dầu/100 km. Chạy khứ hồi 300 km, tôi tiết kiệm được khoảng 15 lít dầu. Một tháng chạy 25 ngày, tiết kiệm gần 8-9 triệu đồng. Hơn nữa, thời gian di chuyển rút ngắn, tôi có thể quay đầu trong ngày để nhận thêm đơn hàng, tăng thu nhập. Trái cây vận chuyển cũng tươi hơn nhờ đường êm, ít rung lắc.'
Tương tự, anh Hải Long, tài xế chuyên tuyến TP.HCM - miền Trung, ước tính tiết kiệm hơn 2 triệu đồng tiền dầu mỗi chuyến nhờ chuyển từ quốc lộ sang cao tốc. Trước đây, xe 15 tấn của anh 'bò' trên QL1A với tốc độ 50 km/giờ, tiêu hao khoảng 35 lít/100 km do phải rà phanh và tăng tốc liên tục. Giờ đây, lên cao tốc Long Thành - Dầu Giây và các đoạn nối tiếp, xe chạy êm chỉ tốn 28-29 lít/100 km. 'Với quãng đường 900 km khứ hồi, tôi tiết kiệm 50-60 lít dầu. Dù phí cao tốc cao hơn, nhưng tính theo tháng, chi phí giảm 20-25% so với đi quốc lộ. Quan trọng nhất là tâm lý thoải mái, đỡ mệt mỏi, an toàn hơn nhiều,' anh Long nói.
Biến 'nguy cấp' thành lợi thế cạnh tranh sống còn
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh tại Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, đánh giá: Cao tốc Bắc - Nam đã tạo ra 'biên độ hấp thụ chi phí' rõ rệt cho ngành logistics trong giai đoạn nước sôi lửa bỏng. Ở cấp độ vi mô, chi phí vận hành phụ thuộc vào tiêu hao nhiên liệu và thời gian di chuyển. Với giá dầu diesel phổ biến 25.000-27.000 đồng/lít, xe tải nặng tiêu hao 30-35 lít/100 km trên quốc lộ, tương đương 7.500-9.500 đồng/km. Khi chuyển sang cao tốc, nhờ tốc độ ổn định và ít dừng-khởi động, mức tiêu hao giảm 10-15%, đưa chi phí nhiên liệu xuống còn 6.500-8.000 đồng/km, tiết kiệm 1.000-1.500 đồng/km.
Hơn nữa, thời gian di chuyển có thể giảm 20-30%, tương đương mỗi chuyến tiết kiệm 3-5 giờ. Quy đổi chi phí thời gian ở mức 300.000-400.000 đồng/giờ, mỗi chuyến có thể tiết kiệm thêm 1-1,5 triệu đồng. Một hành trình 1.000 km, tổng chi phí tiết kiệm (nhiên liệu + thời gian) có thể đạt 2-3 triệu đồng, tương đương giảm 10-15% tổng chi phí vận hành.
Ông Tùng phân tích: 'Giá xăng dầu tăng 15-20% đầu năm, nếu không có cao tốc, chi phí vận tải có thể tăng thêm 1.500-2.000 đồng/km. Nhờ hiệu ứng tiết kiệm từ cao tốc, mức tăng thực tế chỉ còn 500-1.000 đồng/km, giảm một nửa cú sốc chi phí. Khi nhân rộng trên toàn mạng lưới, phần chi phí được triệt tiêu này có giá trị rất lớn, giúp hạn chế việc giá hàng hóa tăng theo dây chuyền.'
PGS-TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ, nhấn mạnh: Hệ thống cao tốc xuyên suốt giúp rút ngắn 1/3 thời gian di chuyển, biến thành lợi thế cạnh tranh sống còn cho doanh nghiệp xuất khẩu trong giai đoạn thế giới đầy biến động.
Nền móng vững chắc để kinh tế đột phá
TS Nguyễn Việt Hùng, nguyên Trưởng khoa Xây dựng Đảng và Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Học viện Cán bộ TP.HCM, cho rằng hạ tầng giao thông là cơ sở, nền móng vững chắc để kinh tế đột phá trong kỷ nguyên mới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững. Ông bày tỏ tin tưởng vào mục tiêu xây dựng thêm 2.000 km đường cao tốc trong giai đoạn 2026-2030, nâng tổng chiều dài lên 5.000 km.
'Chỉ trong 5 năm từ 2020, Việt Nam đã hoàn thành số lượng cao tốc gấp 4 lần so với 20 năm trước đó. Nhiều đoạn tuyến còn vượt kế hoạch một cách ngoạn mục. Đây là 'trái ngọt' từ sự vận động hoàn thiện thể chế, tập trung nguồn lực đầu tư và khai thác thành tựu khoa học mới nhất. Hạ tầng, thể chế đột phá giai đoạn vừa qua có thể coi là 'sức bật Phù Đổng' của thời hiện đại,' TS Hùng nhận định.
Ông cũng chỉ ra rằng, khi vùng Đồng bằng sông Cửu Long hoàn thiện hệ thống cao tốc, không chỉ kinh tế truyền thống như nông nghiệp được phát huy, mà tiềm năng logistics, năng lượng tái tạo và công nghiệp chế biến cũng được mở ra, giúp tăng giá trị gia tăng của sản phẩm. 'Cây đũa thần' hạ tầng sẽ đóng vai trò tiên phong để đột phá phát triển vùng theo mô hình kinh tế mới, phù hợp với kỷ nguyên số và toàn cầu hóa.
Kế hoạch xây dựng mạng lưới đường bộ cao tốc đến năm 2030 của Bộ Xây dựng tập trung vào hoàn thành các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía đông, ưu tiên các tuyến khu vực phía nam, và phát triển các tuyến kết nối vùng, quốc tế. Mục tiêu là tạo bộ khung hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
