Bảo hiểm xe máy tăng mạnh nhưng nhận thức còn hạn chế: Thách thức từ việc tham gia hình thức
Tính đến tháng 9 năm 2024, Việt Nam đang lưu hành khoảng 77 triệu chiếc xe máy, đưa quốc gia này trở thành một trong những nước có tỷ lệ sở hữu xe máy cao nhất trên toàn cầu, với ước tính khoảng 770 xe trên mỗi 1.000 người dân. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và sự gia tăng đáng kể của các phương tiện cơ giới, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự (TNDS) của chủ xe đã trở thành một trong những loại hình bảo hiểm phổ biến và thiết yếu nhất hiện nay.
Số lượng hợp đồng bảo hiểm tăng nhưng hiểu biết còn thấp
Theo số liệu từ các cơ quan quản lý trong lĩnh vực bảo hiểm, mỗi năm có hàng triệu hợp đồng bảo hiểm bắt buộc TNDS dành cho xe máy và ô tô được phát hành rộng rãi. Về mặt quản lý nhà nước, đây là một tín hiệu rất tích cực, cho thấy các quy định pháp luật đã dần đi vào đời sống thực tế, tạo nền tảng tài chính vững chắc để bồi thường thiệt hại khi các vụ tai nạn không may xảy ra. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng đó lại tồn tại một thực tế đáng lo ngại: Nhiều chủ xe tham gia bảo hiểm nhưng chưa thực sự hiểu rõ mình được bảo vệ như thế nào và phải thực hiện các trách nhiệm cụ thể ra sao.
Hệ lụy nghiêm trọng từ việc tham gia mang tính hình thức
Không khó để bắt gặp nhiều người dân mang tâm lý tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới chỉ với mục đích duy nhất là tránh bị xử phạt hành chính. Đối với họ, tấm giấy chứng nhận bảo hiểm đơn thuần chỉ là một loại giấy tờ cần mang theo, tương tự như giấy đăng ký xe hay giấy phép lái xe. Thậm chí, có không ít trường hợp người dân hoàn toàn không quan tâm đến việc doanh nghiệp cung cấp bảo hiểm là ai, các quyền lợi cụ thể như thế nào, hay mức bồi thường sẽ ra sao. Sau khi nhận giấy chứng nhận, họ thường cất vào ví và không tìm hiểu thêm bất kỳ thông tin gì.
Tại hội thảo với chủ đề "Giải pháp nâng cao an toàn giao thông cho người đi mô tô, xe máy tại Việt Nam" được tổ chức vào tháng 2 năm 2025, các cơ quan chức năng đã thống kê rằng xe máy có liên quan đến khoảng 65% đến 70% tổng số vụ tai nạn giao thông trên cả nước. Khi tai nạn xảy ra, nhiều chủ xe thường lúng túng, không biết phải thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm như thế nào, thu thập hồ sơ ra sao, hay làm thủ tục bồi thường như thế nào, thậm chí có người còn quên luôn việc mình đã tham gia bảo hiểm. Không ít quyền lợi chính đáng vì thế đã bị bỏ lỡ một cách đáng tiếc.
Mức bồi thường và rủi ro từ hợp đồng không hợp lệ
Với mức phí bảo hiểm dành cho xe máy dao động phổ biến từ 55.000 đồng đến 60.000 đồng, khi chủ xe cơ giới không may gây ra tai nạn, họ sẽ được công ty bảo hiểm chi trả tối đa 150 triệu đồng cho người thứ ba trong một vụ tai nạn, và về tài sản sẽ được bảo hiểm chi trả tối đa 50 triệu đồng trong một vụ tai nạn. Tuy nhiên, nhận thức thấp về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến cá nhân khách hàng mà còn tác động mạnh mẽ đến hiệu quả chung của chính sách. Khi người tham gia không hiểu rõ giá trị thực sự của bảo hiểm, họ dễ dàng lựa chọn sản phẩm chỉ dựa trên yếu tố giá rẻ, thậm chí có nguy cơ gặp phải giấy chứng nhận không hợp lệ hoặc giả mạo.
Thực tế đã xảy ra nhiều vụ tai nạn mà chủ xe không thể yêu cầu bồi thường vì hợp đồng bảo hiểm bắt buộc TNDS không hợp pháp hoặc đã hết hiệu lực từ trước. Khi đó, toàn bộ trách nhiệm tài chính sẽ dồn lên người gây tai nạn, còn nạn nhân có nguy cơ cao không được bồi thường một cách thỏa đáng. Mặt khác, việc không khai báo hoặc khai báo chậm trễ sau khi tai nạn xảy ra cũng khiến doanh nghiệp bảo hiểm gặp khó khăn trong việc xác minh sự việc, làm phát sinh nghi ngờ về gian lận, và kéo dài quá trình xử lý bồi thường một cách không cần thiết.
Đơn cử như một vụ va chạm giữa ô tô và xe máy xảy ra tại Hà Nội, chủ xe ô tô đã tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS một cách đầy đủ. Tuy nhiên, do không nắm rõ quy trình giải quyết, hai bên đã chọn cách tự thỏa thuận bồi thường với nhau. Chỉ đến khi chi phí điều trị tăng cao một cách đột ngột, chủ xe ô tô mới liên hệ với doanh nghiệp bảo hiểm thì đã quá thời hạn thông báo quy định, khiến việc giải quyết bồi thường gặp rất nhiều khó khăn và phức tạp.
Cần thu hẹp khoảng cách giữa "tham gia" và "hiểu biết"
Tỷ lệ tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới đang tăng dần theo từng năm nhưng sẽ chưa đủ nếu nhận thức của người dân vẫn chỉ dừng lại ở mức độ hình thức. Thu hẹp khoảng cách giữa việc "tham gia" và "hiểu đúng" chính là chìa khóa then chốt để chính sách bảo hiểm bắt buộc có thể phát huy tối đa giá trị nhân văn của nó, đồng thời góp phần xây dựng một môi trường giao thông an toàn và văn minh hơn. Tỷ lệ tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới ở mức cao là một nền tảng quan trọng, nhưng sẽ chưa đủ nếu nhận thức người dân vẫn chỉ dừng ở mức hình thức.
Các chuyên gia trong lĩnh vực này cho rằng cần phải đẩy mạnh công tác truyền thông theo hướng thực tế hơn, lấy ví dụ cụ thể từ các vụ tai nạn thực tế, phân tích rõ ràng các quyền lợi bồi thường để người dân có thể dễ dàng hình dung. Khi nhìn thấy được giá trị thiết thực mà bảo hiểm mang lại, họ sẽ chủ động tìm hiểu thay vì chỉ mua bảo hiểm với tâm lý đối phó. Đồng thời, người tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới cũng cần có trách nhiệm hơn với chính hợp đồng bảo hiểm của mình bằng cách đọc kỹ các điều khoản, tìm hiểu những việc cần làm khi chẳng may tai nạn xảy ra, hoặc chí ít là lưu lại số hotline của công ty bảo hiểm để có thể thông báo kịp thời khi cần thiết.
