5 Đoạn Cao Tốc Bắc - Nam Chính Thức Thu Phí Từ Ngày 2/3
Trạm thu phí tại nút giao quốc lộ 28 (nút giao Ma Lâm) vào cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết sẽ bắt đầu thu phí vào ngày 2/3. Đây là một phần trong đợt thu phí mới đối với 5 đoạn tuyến đường cao tốc Bắc - Nam do Nhà nước đầu tư, bao gồm: Mai Sơn - quốc lộ 45, quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, và Phan Thiết - Dầu Giây.
Cơ Sở Và Mục Đích Của Việc Thu Phí
Vậy cơ sở nào để thu phí và thu phí để làm gì? Theo các chuyên gia, việc thu phí nhằm tạo nguồn thu ngân sách để bảo trì, quản lý và tái đầu tư cho các tuyến đường cao tốc mới, đảm bảo hệ thống giao thông phát triển bền vững.
Mức Phí Thấp Hơn So Với Đường Đầu Tư BOT
Hiện tại, các tuyến đường cao tốc được đầu tư theo hình thức BOT có mức phí bình quân là 1.721 đồng/PCU/km (PCU là đơn vị quy đổi theo xe con). Tuy nhiên, đối với 5 đoạn cao tốc do Nhà nước đầu tư, mức phí sẽ thấp hơn đáng kể.
Cụ thể, các tuyến Mai Sơn - quốc lộ 45, quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, và Vĩnh Hảo - Phan Thiết là cao tốc 4 làn xe hạn chế (mỗi làn rộng 3,5m, không có làn dừng xe khẩn cấp liên tục) sẽ có mức phí 900 đồng/PCU/km. Trong khi đó, cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây là đường cao tốc có 4 làn xe đầy đủ (mỗi làn rộng 3,75m, có làn dừng xe khẩn cấp liên tục) nên mức phí cao hơn, ở mức 1.300 đồng/PCU/km.
So sánh với cao tốc Diễn Châu - Bãi Vọt (thuộc đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông) được nhà đầu tư tư nhân đưa vào thu phí từ tháng 1/2025 với mức phí 1.669 đồng/PCU/km, các tuyến do Nhà nước đầu tư có mức phí thấp hơn đáng kể, thấp hơn tới 769 đồng/PCU/km đối với các tuyến 4 làn hạn chế.
Lợi Ích Và Tính Hợp Lý Của Việc Thu Phí
Theo Bộ Giao thông vận tải, trong quá trình nghiên cứu, việc thu phí được lượng hóa dựa trên lợi ích mà người sử dụng nhận được. So với đi trên quốc lộ song hành, xe đi trên các tuyến cao tốc sẽ được lợi bình quân 4.824 đồng/xe/km về chi phí vận hành và chi phí thời gian, trong đó 25% từ tiết kiệm chi phí vận hành và 75% từ tiết kiệm thời gian.
Loại xe thu được lợi ích lớn nhất là xe khách từ 30 ghế trở lên với bình quân 14.132 đồng/xe/km, trong khi xe tải trên 2 tấn có lợi ích thấp nhất là 1.174 đồng/km. Lợi ích bình quân tính theo xe đơn vị quy đổi thành xe con là 2.616 đồng/PCU/km.
Dựa trên phân tích và tham khảo quy định của các nước như Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Ý, Nhật Bản, và Indonesia, mức chi phí của xe đi đường cao tốc có thu phí tương đương 50 - 70% lợi ích thu được. Do đó, Bộ Giao thông vận tải đã đề xuất các mức phí như trên cho các cao tốc do Nhà nước đầu tư, đảm bảo tính công bằng và khuyến khích sử dụng.
Phản Ứng Của Người Dân Và Chuyên Gia
Anh Phạm Mạnh Cường (trú tại phường Hoàng Liệt, Hà Nội), một người thường xuyên đi công tác, chia sẻ rằng dù chi phí đi đường cao tốc có thể cao hơn, anh vẫn sẽ chọn lựa tuyến đường này vì những lợi ích về tốc độ và an toàn. "Đi cao tốc từ Hà Nội về Vinh chỉ còn 4 tiếng, trong khi đi quốc lộ 1 mất 6 tiếng. Tốc độ đều và không có xe máy đi cùng giúp hành trình an toàn hơn", anh Cường nói.
Ông Nguyễn Văn Quyền - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam - cho rằng trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn khó khăn, việc thu phí đường cao tốc với mức độ nhất định là chấp nhận được để tạo nguồn thu tiếp tục đầu tư và bảo trì.
PGS.TS Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam - nhấn mạnh: "Đường cao tốc tiện nghi hơn, an toàn hơn, đỡ hư hại xe hơn, tốc độ nhanh hơn, thì phải trả tiền cũng hợp lý. Trong nền kinh tế thị trường, có những sản phẩm buộc phải trả tiền để có được".
Tổ Chức Thu Phí Và Quản Lý Ngân Sách
Ông Nguyễn Viết Huy - Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam - cho biết việc thu phí sẽ được thực hiện thông qua công nghệ thu phí tự động không dừng (ETC), kết nối liên thông với các đoạn tuyến cao tốc khác. Hệ thống giao thông thông minh sẽ hỗ trợ hậu kiểm, truy vết đối với các xe cố tình trốn phí.
Toàn bộ số tiền thu phí sau khi trừ chi phí dịch vụ sẽ được chuyển vào tài khoản phí chờ nộp ngân sách tại Kho bạc Nhà nước trong vòng 48 giờ. Hằng năm, cơ quan quản lý sẽ kiểm tra để đảm bảo thu đúng, thu đủ và nộp đúng hạn.
Tầm Quan Trọng Của Việc Thu Phí Đối Với Phát Triển Hạ Tầng
Theo ông Trần Chủng, việc thu phí đường cao tốc còn có tác dụng điều tiết giao thông, tránh tình trạng quá tải trên các tuyến đường. Nếu không thu phí, nhiều loại xe sẽ đi vào khiến tốc độ lưu thông chậm, mất đi tính ưu việt của đường cao tốc.
Bộ Giao thông vận tải tính toán rằng để đạt mục tiêu 5.000km đường cao tốc theo nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII, nhu cầu vốn đầu tư đến năm 2030 khoảng 813.000 tỉ đồng. Thu phí sẽ góp phần tạo nguồn kinh phí cho bảo trì và đầu tư phát triển, với ước tính nhu cầu kinh phí quản lý, bảo trì cho 1.624km đường cao tốc đầu tư từ ngân sách là 9.067 tỉ đồng giai đoạn 2021 - 2025.
Các Dự Án Cao Tốc Khác Và Kế Hoạch Thu Phí Trong Tương Lai
Ngoài 5 đoạn tuyến nêu trên, các dự án đường cao tốc khác do Bộ Xây dựng và địa phương chủ trì đầu tư bằng ngân sách, như Biên Hòa - Vũng Tàu, đường vành đai 3 TP.HCM, Châu Đốc - Sóc Trăng - Cần Thơ, cũng sẽ được đưa vào thu phí khi đủ điều kiện về hệ thống thu phí và hạ tầng thiết yếu.
Đối với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, dự kiến khai thác tạm vào giữa hoặc cuối tháng 3 nhưng sẽ chưa thu phí ngay do hạ tầng thu phí dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Cục Đường bộ cho biết hệ thống thu phí trên 5 đoạn cao tốc đã vận hành thử nghiệm từ giữa tháng 1/2026 và đang được tinh chỉnh để đảm bảo hiệu quả.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã chỉ đạo các đơn vị liên quan khẩn trương thực hiện để đảm bảo việc tổ chức thu phí từ ngày 2/3, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc phát triển hệ thống giao thông cao tốc tại Việt Nam.
