Sarah Dallas, 32 tuổi, vừa nhận bằng tiến sĩ ngành Kỹ thuật sinh học tại Đại học Edinburgh (Scotland) vào tháng 7/2024. Trước đó, cô đã hoàn thành chương trình thạc sĩ cùng chuyên ngành và tốt nghiệp đại học ngành Khoa học động vật với bằng loại khá. Trong suốt thời gian theo học, cô luôn được động viên rằng con đường học thuật sẽ mở ra một sự nghiệp ổn định. Vì vậy, sau khi tốt nghiệp, cô từng hy vọng trở thành giảng viên hoặc nhà khoa học.
Vay hơn 2,7 tỷ đồng cho giấc mơ học vị
Để theo đuổi việc học, Sarah đã vay tổng cộng 47.787 bảng Anh. Sau nhiều năm với lãi suất, khoản nợ sinh viên của cô đã tăng lên 75.810 bảng Anh (khoảng 2,7 tỷ đồng), trong đó tiền lãi lên tới 28.023 bảng Anh (gần 1 tỷ đồng). Khoản vay này trở thành gánh nặng tài chính lớn khi cô bước vào thị trường lao động.
Trong thời gian học tiến sĩ kéo dài 5 năm, Sarah từng định theo đuổi sự nghiệp giảng dạy và nghiên cứu. Tuy nhiên, sau khi nhận thấy các vị trí học thuật thiếu tính ổn định lâu dài, cô chuyển hướng sang khu vực doanh nghiệp. Trớ trêu thay, việc thiếu kinh nghiệm làm việc thực tế lại trở thành rào cản lớn nhất.
16 tháng gửi hơn 200 hồ sơ và 3 lần phỏng vấn
Sau khi nhận bằng tiến sĩ, Sarah gửi hơn 200 hồ sơ ứng tuyển vào đủ loại vị trí, từ công việc cho người mới ra trường đến các vị trí chuyên môn cao. Tuy nhiên, khoảng 90% nhà tuyển dụng không phản hồi. Trong số đó, chỉ khoảng 10% doanh nghiệp liên hệ lại và cô nhận được 3 lời mời phỏng vấn.
Ở những nơi có phản hồi, Sarah thường nhận về hai lý do trái ngược: cô bị nhận xét là "quá thừa trình độ" cho các vị trí cấp thấp nhưng lại "thiếu kinh nghiệm thực tế trong doanh nghiệp" để đảm nhận vị trí cấp cao. Ban đầu, cô chỉ nộp đơn vào những công việc yêu cầu bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ nhưng đều bị loại vì chưa từng làm trong môi trường doanh nghiệp. Sau đó, cô hạ tiêu chuẩn, ứng tuyển vào các vị trí chỉ cần bằng đại học. Kết quả không đổi khi nhiều nhà tuyển dụng lo sợ cô sẽ nhanh chóng rời bỏ vì năng lực vượt xa yêu cầu.
"Tôi cảm thấy như mắc kẹt trong một hố đen không lối thoát. Dường như không có vị trí nào thực sự phù hợp với mình", Sarah chia sẻ.
Áp lực tài chính trong 16 tháng thất nghiệp
Trong thời gian thất nghiệp, Sarah làm biên tập viên tự do cho một tạp chí khoa học với thu nhập khoảng 600 bảng Anh/tháng (khoảng 21,4 triệu đồng). Mức thu nhập này không đủ trang trải cuộc sống, buộc cô phải dùng thấu chi ngân hàng và rơi vào tình trạng âm khoảng 8.000 bảng Anh (gần 285 triệu đồng).
Cô thậm chí từng chủ động xin làm việc không lương để tích lũy kinh nghiệm nhưng vẫn không được chấp nhận. "Cuối cùng thì chính các mối quan hệ đã giúp tôi có được cơ hội bước chân vào ngành", cô thừa nhận.
Việc làm đầu tiên sau 16 tháng, thu nhập vẫn chưa đủ sống
Mãi đến tháng 11/2025, Sarah mới tìm được công việc đầu tiên đúng chuyên môn với vị trí kỹ thuật viên phòng thí nghiệm, mức lương 28.500 bảng Anh/năm (khoảng 1 tỷ đồng). Tuy nhiên, cô cho rằng mức lương này vẫn chưa đủ sống tại Edinburgh. Mỗi tháng cô nhận khoảng 1.800 bảng Anh (gần 64 triệu đồng), gần như toàn bộ dùng để chi trả các khoản cố định: tiền thuê nhà 1.025 bảng Anh (khoảng 36,5 triệu đồng), hóa đơn sinh hoạt 500 bảng Anh (gần 17,8 triệu đồng) và trả dần thấu chi 300 bảng Anh (gần 10,7 triệu đồng).
Để đủ chi phí sinh hoạt, cô vẫn phải làm thêm ít nhất 40 giờ mỗi tháng với công việc biên tập tự do. Khoản thu nhập bổ sung khoảng 600 bảng Anh/tháng chủ yếu dùng cho tiền ăn và các chi phí thiết yếu, giúp cô tiết kiệm được khoảng 50 bảng Anh (gần 1,8 triệu đồng) mỗi tháng.
Bài học về "ảo tưởng" của tấm bằng tiến sĩ
Sarah khẳng định cô không hối tiếc vì đã học tiến sĩ, bởi đó là quãng thời gian vô cùng ý nghĩa và thú vị. Tuy nhiên, cô cho rằng nhiều sinh viên đang có "ảo tưởng" rằng chỉ cần có bằng tiến sĩ là sẽ có ngay công việc tốt. "Có một sự ngộ nhận rằng học tiến sĩ đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn sẽ có một sự nghiệp thành công. Nhưng điều đó không đúng, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, nơi kinh nghiệm thực tế thường được đánh giá cao hơn thành tích học thuật", cô nói.
Từ trải nghiệm của bản thân, Sarah mong các trường đại học và cơ sở đào tạo cung cấp thông tin thực tế hơn về thị trường lao động để sinh viên có sự chuẩn bị từ sớm. Cô cũng hy vọng câu chuyện của mình giúp những người trẻ nhìn nhận thực tế hơn về giá trị của tấm bằng tiến sĩ trong bối cảnh cạnh tranh việc làm ngày càng gay gắt.
Theo Phụ Nữ Mới
