Cục trưởng Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Huỳnh Văn Chương cho biết, việc chuyển đổi thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ giấy sang máy tính là một bước trong quá trình hiện đại hóa kỳ thi chuẩn hóa quốc gia, nhằm đánh giá khách quan và tin cậy hơn. Đề án được xây dựng trên cơ sở chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, thúc đẩy chuyển đổi số và hướng tới một kỳ thi hiện đại, khách quan, phục vụ xét công nhận tốt nghiệp, đánh giá chất lượng giáo dục và cung cấp dữ liệu cho tuyển sinh.
Mục tiêu kỳ thi chuẩn hóa quốc gia
Ông Huỳnh Văn Chương nhấn mạnh, định hướng cốt lõi của Bộ Giáo dục và Đào tạo là duy trì và từng bước hiện đại hóa một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia, đánh giá kết quả học tập và mức độ đạt chuẩn giáo dục phổ thông. Kỳ thi không chỉ dùng để xét tốt nghiệp mà còn cung cấp nguồn dữ liệu chuẩn hóa cho nhiều mục đích: so sánh chất lượng giáo dục giữa các năm và địa phương, điều chỉnh chương trình và chính sách, đồng thời làm căn cứ tham khảo cho tuyển sinh đại học, cao đẳng trong và ngoài nước. Các trường đại học có quyền tự chủ tuyển sinh, nhưng kết quả kỳ thi chuẩn hóa có thể giúp giảm chi phí và áp lực cho thí sinh khi không phải tham dự nhiều kỳ thi riêng.
Thi trên máy tính không phải thi trực tuyến
Nhiều người lo ngại thi trên máy tính đồng nghĩa với thi trực tuyến, phụ thuộc Internet và tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật. Ông Chương giải thích: “Chuyển từ thi giấy sang thi máy tính là đổi mới công cụ và quy trình, không thay đổi mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra. Đề thi được truyền qua kênh bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ điểm thi; thí sinh làm bài trong mạng LAN nội bộ, không kết nối Internet.” Mô hình này hạn chế phụ thuộc vào đường truyền và giảm nguy cơ tấn công từ môi trường mạng. Việc thi trên máy tính giúp giảm các khâu thủ công như in sao, vận chuyển, chấm bài trắc nghiệm; đồng thời cho phép mở rộng dạng thức câu hỏi với âm thanh, hình ảnh, video, qua đó đánh giá tốt hơn năng lực vận dụng và phân tích của học sinh.
Ứng dụng công nghệ đảm bảo an toàn
Để vừa phát huy hiệu quả vừa đảm bảo an toàn, khách quan, Đề án ứng dụng công nghệ tự động hóa tối đa các công đoạn, giảm thiểu sai sót và sự can thiệp chủ quan của con người. Công nghệ AI sẽ hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, nhưng không tự quyết định nội dung đề thi; câu hỏi vẫn do chuyên gia xây dựng, thẩm định và phê duyệt. Hệ thống bảo mật yêu cầu mã hóa dữ liệu đề thi và bài thi khi truyền, lưu trữ; phân quyền truy cập theo nhiệm vụ; ghi nhật ký thao tác và phát hiện truy cập bất thường. Dữ liệu được sao lưu nhiều lớp để phòng sự cố. Công nghệ nhận diện thí sinh đang được nghiên cứu để hỗ trợ xác minh danh tính, ngăn thi hộ, nhưng chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm của cán bộ coi thi.
Đảm bảo công bằng cho mọi thí sinh
Ông Chương khẳng định: “Bảo đảm công bằng là điều kiện tiên quyết trong toàn bộ quá trình triển khai.” Việc thi trên máy tính sẽ thực hiện theo lộ trình, chỉ áp dụng tại những địa phương và điểm thi đáp ứng đủ điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực. Trong giai đoạn chuyển tiếp, sẽ tổ chức song song thi giấy và thi máy tính, đảm bảo tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị kết quả. Dự kiến từ năm 2027, các môn trắc nghiệm sẽ có cùng nội dung đề thi, chỉ khác phương thức làm bài. Đối với nhiều ca thi, các đề thi phải tương đương về nội dung và độ khó, được đảm bảo qua ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và thử nghiệm. Rủi ro lộ đề được kiểm soát bằng cách mã hóa và chuyển đề sát giờ thi qua kênh bảo mật. Các tình huống kỹ thuật như mất điện, hỏng máy đều có phương án dự phòng và quy trình xử lý để bảo vệ quyền lợi thí sinh. Học sinh khuyết tật được hỗ trợ đặc biệt nhưng không làm thay đổi yêu cầu đánh giá.
Lộ trình thận trọng qua thử nghiệm
Đề án được chuẩn bị dài ngày với nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và nhiều đợt thử nghiệm. Cuối năm 2024 và đầu năm 2025, Bộ đã thử nghiệm với hơn 12.000 học sinh trên nhiều vùng miền. Tiếp đó, tháng 4 và tháng 5/2026, thử nghiệm mở rộng trên mạng LAN nội bộ tại 15 tỉnh, thành phố với 143 trường, 36.178 thí sinh và khoảng 143.000 lượt thi. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống vận hành ổn định và khả thi. Tuy nhiên, Bộ sẽ đánh giá toàn diện về độ ổn định, tính tương đương, xử lý sự cố và bảo mật trước khi mở rộng. “Chúng tôi triển khai theo lộ trình, lấy chất lượng, an toàn và công bằng làm yêu cầu cao nhất, không chạy theo tiến độ khi chưa đảm bảo,” ông Chương nhấn mạnh. Dự kiến từ năm 2027 sẽ triển khai tại một số điểm thi đủ điều kiện, sau đó đánh giá và mở rộng dần.
Lời khuyên cho học sinh và phụ huynh
Ông Chương chia sẻ: “Điều quan trọng là học sinh không cần kỹ năng công nghệ phức tạp, chỉ cần làm quen với giao diện thi. Máy tính chỉ là phương tiện làm bài, không thay đổi nội dung học tập và yêu cầu của kỳ thi.” Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương sẽ cung cấp miễn phí phần mềm và bài thi mẫu để học sinh thực hành. Học sinh vẫn cần tập trung vào kiến thức và năng lực theo chương trình giáo dục phổ thông. Sự thay đổi này là bước tiến hiện đại hóa, đáp ứng chuyển đổi số, nhưng được thực hiện thận trọng, đảm bảo công bằng và quyền lợi người học.
