Bước ngoặt trong lựa chọn ngành học
Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên STEM trở thành lựa chọn của đa số thí sinh. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong tổng số gần 875.000 thí sinh đăng ký xét tuyển, có gần 467.000 em chọn các ngành thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM), chiếm 53,4%.
Con số này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong xu hướng chọn ngành của giới trẻ mà còn cho thấy niềm tin ngày càng lớn vào khoa học công nghệ - động lực chính của tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là tín hiệu đáng mừng cho quá trình chuyển đổi số và phát triển bền vững của Việt Nam.
Chính sách tạo động lực mạnh mẽ
Sự thay đổi này không phải ngẫu nhiên. Hàng loạt chủ trương phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là Nghị định số 179/2026 về học bổng cho sinh viên theo học các ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược và kỹ thuật then chốt, đã tạo nên động lực mạnh mẽ. Chính sách này giúp nhiều học sinh tự tin lựa chọn những ngành vốn có thời gian đào tạo dài, yêu cầu cao về tư duy nhưng trước đây chưa thực sự hấp dẫn về mặt kinh tế.
Bên cạnh đó, các chương trình tài trợ nghiên cứu, hợp tác doanh nghiệp và đầu tư vào phòng thí nghiệm hiện đại cũng góp phần nâng cao hình ảnh và triển vọng của các ngành STEM trong mắt học sinh và phụ huynh.
Thị trường lao động thay đổi
Sự gia tăng số lượng thí sinh chọn STEM phản ánh chuyển dịch quan trọng của thị trường lao động. Trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, khoa học dữ liệu, tự động hóa, công nghệ sinh học đang trở thành những lĩnh vực được doanh nghiệp trong và ngoài nước săn đón. Khi nhu cầu nhân lực tăng cao, người học có xu hướng lựa chọn các ngành có triển vọng nghề nghiệp và thu nhập tốt hơn.
Xu hướng này cũng phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế số của Việt Nam, nơi các ngành công nghệ cao đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh quốc tế.
Chất lượng mới là mục tiêu
Tuy nhiên, đây mới chỉ là tín hiệu vui ở đầu vào. Điều đáng quan tâm hơn là bao nhiêu sinh viên sẽ học tốt, ra trường đúng hạn và trở thành những kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ có năng lực cạnh tranh quốc tế. Khoảng cách từ lựa chọn một ngành học đến việc tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn rất dài.
Kinh nghiệm của Hàn Quốc và Singapore là những bài học quý giá. Hàn Quốc có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp STEM thuộc nhóm cao của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nhưng điều tạo nên sức mạnh không phải là số lượng người học. Các trường đại học của nước này được đầu tư mạnh về phòng thí nghiệm, nghiên cứu và đặc biệt là mối liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp: doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng mà còn tham gia xây dựng chương trình đào tạo, tài trợ nghiên cứu và đặt hàng các bài toán công nghệ cho trường đại học.
Ở Singapore, sinh viên được tham gia dự án cùng doanh nghiệp ngay từ giảng đường. Sự gắn kết đó tạo nên nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ sức thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển tại đây.
Cần cải cách toàn diện
Việt Nam cũng đang từng bước đi theo hướng đó, nhưng cần nhanh hơn và quyết liệt hơn. Muốn biến lợi thế về số lượng thành chất lượng, trước hết phải tiếp tục nâng cao giáo dục STEM ngay từ phổ thông. Học sinh cần được hình thành tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề, thay vì chỉ học để vượt qua các kỳ thi hay đạt điểm cao nhờ gian lận.
Việc hơn 53% thí sinh lựa chọn STEM là một khởi đầu đáng tin cậy, cho thấy chính sách đúng có thể tạo ra thay đổi trong lựa chọn của người học. Tuy nhiên, thành công của STEM không nên được đo bằng số lượng hồ sơ đăng ký hay điểm chuẩn tăng cao. Thước đo cuối cùng phải là số lượng kỹ sư giỏi, nhà khoa học giỏi, những công trình nghiên cứu có giá trị và những doanh nghiệp công nghệ do chính người Việt tạo dựng.
Đó mới là đích đến của giáo dục STEM và cũng là nền tảng để Việt Nam xây dựng năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số. Tín hiệu vui của mùa tuyển sinh năm nay rất đáng trân trọng, nhưng sẽ ý nghĩa hơn nhiều nếu được tiếp nối bằng những cải cách mạnh mẽ để biến "nhiều người học STEM" thành "nhiều người làm STEM giỏi". Chỉ khi ấy, cú hích từ chính sách mới thực sự trở thành động lực cho phát triển đất nước.
