Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico (UNAM), trường đại học công lập lớn nhất và danh giá nhất Mexico, đã phải tạm dừng quy trình tuyển sinh sau khi kỳ thi trực tuyến đầu tiên của trường xuất hiện dấu hiệu gian lận quy mô lớn. Theo New York Times, hàng trăm nghìn thí sinh đang rơi vào trạng thái chờ đợi và có nguy cơ không kịp nhập học vào ngày khai giảng 10/8 tới.
Điểm số bất thường trong kỳ thi online đầu tiên
Giữa tháng 7, khi kết quả tuyển sinh được công bố bước đầu, số lượng thí sinh đạt điểm rất cao ở các ngành cạnh tranh như Y khoa và Luật tăng bất thường, thậm chí xuất hiện nhiều bài thi đạt điểm tuyệt đối. Ngay lập tức, UNAM đã hủy hàng nghìn bài thi mà nhà trường nghi ngờ được hoàn thành với sự trợ giúp của AI hoặc các hình thức gian lận khác. Tuy nhiên, số bài thi bị hủy chỉ được coi là phần nổi của tảng băng chìm.
Theo ông Raúl Rojas, chuyên gia AI và nhà toán học người Mexico đang giảng dạy tại Đại học Nevada, Reno (Mỹ), mức cải thiện điểm số năm nay rất bất thường. Ông ước tính khoảng một nửa trong tổng số 158.700 thí sinh dự thi, tương đương khoảng 75.000 người, có thể đã gian lận. Đây là con số lớn chưa từng thấy trong lịch sử tuyển sinh của UNAM.
Gian lận truyền thống hay do AI?
Dù vậy, ông Raúl Rojas cho rằng AI chưa chắc là yếu tố quyết định. Phần lớn trường hợp gian lận có thể vẫn dùng phương thức truyền thống như phao thi, thay vì hoàn toàn dựa vào các công cụ AI. Ông cũng không loại trừ khả năng đáp án đề thi đã bị rò rỉ hoặc bị rao bán trên mạng trong thời gian kỳ thi diễn ra.
Năm 2026 là năm đầu tiên UNAM tổ chức kỳ thi tuyển sinh theo hình thức trực tuyến. Nhà trường yêu cầu thí sinh bật webcam trong suốt quá trình làm bài để giám sát và phát hiện hành vi bất thường. Việc chuyển sang thi trực tuyến được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho thí sinh trên khắp Mexico. Mỗi năm, trường chỉ dành khoảng 20.000 chỉ tiêu cho học sinh ngoài hệ thống trường trung học trực thuộc UNAM, trong khi số hồ sơ đăng ký luôn cao gấp nhiều lần.
Hệ thống giám sát AI bị đặt dấu hỏi
Trước kỳ thi, UNAM từng tuyên bố hệ thống thi được bảo vệ bởi AI. Công nghệ này có nhiệm vụ phát hiện những dấu hiệu bất thường như thí sinh đeo tai nghe, tắt camera hoặc micro, sau đó tự động gửi cảnh báo. Thế nhưng, kết quả bất thường của kỳ thi đang khiến chính hệ thống giám sát này bị đặt dấu hỏi. Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT mà còn ở những lỗ hổng của hình thức thi trực tuyến nói chung.
Ngay trước khi kỳ thi diễn ra, trên mạng xã hội ở Mexico đã xuất hiện nhiều hướng dẫn giúp thí sinh vượt qua hệ thống giám sát. Một số tài khoản khuyên đặt màn hình phụ ngoài khung hình webcam để tra cứu ChatGPT hoặc các mô hình AI khác. Một số khác thì hướng dẫn giấu tai nghe dưới tóc, thậm chí thuê người làm bài thay bên ngoài phạm vi camera.
Điều tra mở rộng và phản ứng của thí sinh
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, trước khi công bố kết quả chính thức, UNAM đã gửi đơn tố giác hình sự lên cơ quan liên bang đối với các công ty và cá nhân bị cáo buộc rao bán đáp án hoặc cung cấp dịch vụ gian lận. Đơn vị tổ chức kỳ thi trực tuyến là Territorium Life cũng đang bị điều tra. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã yêu cầu làm rõ liệu công ty này có liên quan đến vụ việc hay không, hay gian lận xuất phát từ thí sinh sử dụng AI và các phương thức khác.
Hiệu trưởng UNAM Leonardo Lomelí khẳng định ưu tiên hàng đầu hiện nay là làm rõ toàn bộ sự việc trước khi tiếp tục quá trình tuyển sinh. Ông cho biết nhà trường muốn bảo vệ quyền lợi của những thí sinh đã học tập, chuẩn bị nghiêm túc, đồng thời xem đây là cơ hội để rút ra bài học cho UNAM và cho các cơ sở giáo dục đại học khác.
Theo New York Times, năm học mới tại Mexico dự kiến bắt đầu từ ngày 10/8, nhưng thí sinh vẫn chưa biết mình có được nhập học hay không. Trong lúc cuộc điều tra chưa có kết luận, hàng trăm nghìn thí sinh đã tập trung trước khuôn viên UNAM để phản đối việc kết quả có nguy cơ bị hủy. Nhiều người bày tỏ sự uất ức khi bị nghi ngờ chỉ vì đạt điểm cao. Ngược lại, một số thí sinh yêu cầu tổ chức thi lại trực tiếp để bảo đảm công bằng. Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải sự phản đối từ những người đã dành nhiều tháng ôn luyện nghiêm túc.
Fernanda Belém, 20 tuổi, cho biết cô đã chuẩn bị suốt nhiều tháng cho lần thi thứ hai vào ngành Thú y. Theo nữ sinh này, đáp án đề thi vẫn bị phát tán gần như mỗi năm, chỉ khác là kỳ thi năm nay diễn ra trực tuyến nên thu hút nhiều sự chú ý hơn.
Bài toán thi trực tuyến trong kỷ nguyên AI
Vụ việc tại UNAM không chỉ quyết định số phận của một mùa tuyển sinh mà còn đặt ra bài toán lớn cho các trường đại học về cách tổ chức kỳ thi trực tuyến trong kỷ nguyên AI. Công nghệ vừa mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, vừa tạo ra những thách thức chưa từng có đối với tính công bằng và minh bạch. Kết quả cuộc điều tra đang được chờ đợi trong bối cảnh hàng trăm nghìn thí sinh Mexico vẫn đứng giữa ranh giới của sự chờ đợi và tương lai.
