Ngày 23/7, tại Đại hội Toán học Quốc tế (ICM) ở Philadelphia (Mỹ), ban tổ chức công bố 4 nhà toán học được trao Huy chương Fields 2026, trong đó có Hong Wang – nữ giáo sư đầu tiên của Trung Quốc nhận giải thưởng danh giá này. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử 90 năm của Huy chương Fields, hai nhà toán học gốc Hoa là Hong Wang và Yu Deng cùng được vinh danh trong một kỳ trao giải. Cả 4 chủ nhân giải thưởng đều đang làm việc tại các trường đại học và viện nghiên cứu ở Bắc Mỹ.
Nữ giáo sư đầu tiên của Trung Quốc nhận Huy chương Fields
Hong Wang sinh ra tại Quảng Tây, Trung Quốc, được coi là thần đồng khi đạt 653/750 điểm trong kỳ thi tuyển sinh đại học năm 16 tuổi. Cô nhận Huy chương Fields nhờ giải quyết thành công giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều – bài toán tồn tại hơn một thế kỷ. Ngoài ra, Wang còn có nhiều đóng góp trong các lĩnh vực như bài toán hạn chế Fourier, tập khoảng cách Falconer và tập Furstenberg trên mặt phẳng. Tháng 4/2026, cô nhận thêm giải thưởng Đột phá mới trong Toán học từ quỹ Breakthrough Prize.
Trong số 4 nhà toán học được vinh danh, Hong Wang là người phụ nữ đầu tiên của Trung Quốc và là nhà toán học nữ thứ ba trong lịch sử giải thưởng kể từ năm 1936. Hai nhà toán học gốc Hoa là Yu Deng và Hong Wang cùng đạt giải trong cùng một kỳ, đánh dấu cột mốc quan trọng cho nền toán học Trung Quốc.
Tuổi thơ không bị ép học, đam mê Harry Potter
Trái với suy nghĩ của nhiều người, Hong Wang không phải là một đứa trẻ chỉ biết cắm mặt vào sách vở. Cha cô, ông Wang Yingwen, dạy toán, và mẹ cô, bà Xiao Runluan, là giáo viên tiếng Anh. Ngay từ nhỏ, cô đã yêu thích toán học qua những bài toán đố, như bài toán trồng 7 cây sao cho tạo thành nhiều hàng 3 cây nhất. Cô tự tìm ra đáp án nhanh hơn cả cha mình – một giáo viên toán. Cha mẹ cô không bao giờ ép học; họ muốn Wang có cuộc sống bình thường, đi dạo, xem truyền hình, chơi thể thao và đọc sách theo sở thích. Cô đọc thần thoại Hy Lạp, Harry Potter và Chúa tể những chiếc nhẫn thay vì giải bài tập. Năm 4 tuổi, Wang bị bỏng nước sôi ở cánh tay, phải nằm viện dài ngày và phẫu thuật ghép da. Cha mẹ khuyến khích cô tự học và đọc sách, nhờ đó cô lên lớp 2 khi mới 5 tuổi.
Wang dần tìm thấy tình yêu với toán học nhờ tính vĩnh cửu của nó. Cô từng nói: “Không ai có thể đến và bảo rằng: ‘Ồ, thực ra điều này không đúng’.” Chính tinh thần cầu thị đó khiến cô vài lần học vượt cấp, dù bố mẹ luôn muốn con gái có cuộc sống bình thường. Năm 2007, Wang 16 tuổi, đỗ Đại học Bắc Kinh. Khi hàng xóm chúc mừng, mẹ cô nói: “Đỗ Bắc Đại chưa thể gọi là thành công. Cuộc đời còn rất dài, không nên để một kỳ thi quyết định tất cả.”
Giải bài toán hơn 100 tuổi
Tốt nghiệp năm 2011, Wang sang Pháp lấy bằng kỹ sư tại trường Bách khoa Paris và thạc sĩ tại Đại học Paris 11. Năm 2019, cô hoàn thành bằng tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Sau đó, cô trở thành trợ lý giáo sư tại Đại học California, Los Angeles năm 2021, trước khi gia nhập Viện Courant năm 2023. Năm 2022, cô nhận giải Maryam Mirzakhani New Frontiers và giải Salem năm 2025. Tháng 9/2025, cô trở thành giáo sư chung thân tại Viện IHES, và tháng 6/2026, cô được trao chức danh Giáo sư tại Đại học New York.
Tên tuổi của Wang được giới toán học chú ý vào đầu năm 2025, khi cô cùng giáo sư Joshua Zahl từ Đại học British Columbia (Canada) công bố nghiên cứu chứng minh giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều. Bài toán được đặt ra bởi nhà toán học người Nhật Sōichi Kakeya vào năm 1917: diện tích nhỏ nhất mà một chiếc kim mỏng vô hạn có thể quét được khi quay là bao nhiêu? Những diện tích đó được gọi là tập hợp kim Kakeya. Wang và Joshua đã chứng minh rằng các tập hợp Kakeya – vốn có liên hệ chặt chẽ với tập hợp kim Kakeya – không thể quá nhỏ. Dù có thể tích ba chiều bằng 0, chúng vẫn buộc phải mang bản chất ba chiều. Kết quả này mở ra cánh cửa cho hàng loạt định lý và giả thuyết trong phân tích điều hòa, phương trình vi phân đạo hàm riêng, lý thuyết độ đo hình học và nhiều lĩnh vực khác.
Sự ủng hộ vô điều kiện của gia đình
Chính sự không can thiệp và chấp nhận vô điều kiện từ gia đình là nền tảng giúp Wang đạt thành công. Cha cô từng từ chối cơ hội chuyển công tác tại cơ quan chính quyền huyện để có thời gian chăm sóc con gái. Trong video giới thiệu tại lễ trao huy chương Fields, hình ảnh phong cảnh Quế Lâm xuất hiện, và Wang cho biết cô luôn dành thời gian về quê đi dạo cùng cha mẹ. Cha mẹ cô từ chối phần lớn các cuộc phỏng vấn, giữ cuộc sống riêng tư.
Sau 90 năm, Hong Wang không chỉ mang vinh quang về cho Trung Quốc mà còn truyền cảm hứng về cách giáo dục không áp đặt, khuyến khích sự tự do khám phá.
