Ngày 17/5, tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, báo Tiền Phong phối hợp cùng nhiều đơn vị tổ chức Ngày hội tuyển sinh khối các ngành Khoa học và Công nghệ lần thứ 2 - năm 2026. Trong khuôn khổ sự kiện, tọa đàm với chủ đề Khoa học và Công nghệ - Tương lai của quốc gia, cơ hội cho người trẻ đã diễn ra với sự tham gia của GS.TS Trần Hồng Thái - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập báo Tiền Phong. Hàng trăm học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội đã có cơ hội đặt câu hỏi trực tiếp về những băn khoăn liên quan đến ngành học này.
Không còn rào cản với phụ nữ trong khoa học - công nghệ
Một nữ sinh trường THPT Phùng Khắc Khoan đã đặt câu hỏi về việc liệu con gái có nên theo đuổi lĩnh vực khoa học - công nghệ hay không. GS.TS Trần Hồng Thái khẳng định định kiến giới trong lĩnh vực này đã giảm đi đáng kể. Ông cho biết trước đây xã hội từng tồn tại quan niệm khoa học - công nghệ phù hợp hơn với nam giới, nhưng thực tế hiện nay cho thấy phụ nữ hoàn toàn có cơ hội phát triển bình đẳng nếu có năng lực và đam mê.
“Trong nghiên cứu khoa học và hoạt động công nghệ, tôi không nhìn thấy bất kỳ rào cản nào ngăn phụ nữ phát triển”, GS.TS Trần Hồng Thái nói. Ông dẫn chứng từ kinh nghiệm làm việc của mình, khi nhóm nghiên cứu hiện tại có nhiều nữ giáo sư, nhà khoa học rất giỏi. Theo ông, phụ nữ thường có sự bền bỉ, chắc chắn và khả năng kết nối tốt trong công việc, đôi khi còn có nhiều lợi thế hơn nam giới ở khả năng kiên trì, tích lũy kinh nghiệm và duy trì sự kết nối.
Nhà báo Phùng Công Sưởng cũng đồng tình và nhấn mạnh rằng quan niệm về nghề nghiệp phù hợp với từng giới đang thay đổi nhanh chóng. Từ kinh nghiệm tham gia tổ chức Giải thưởng Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, ông cho biết tỷ lệ nữ nhà khoa học được vinh danh những năm gần đây thường chiếm khoảng một nửa, thậm chí có năm còn cao hơn. “Phụ nữ thường có tính kiên nhẫn, sự bền bỉ và khả năng theo đuổi mục tiêu đến cùng. Đôi khi những yếu tố đó còn nổi trội hơn nam giới”, nhà báo Phùng Công Sưởng chia sẻ.
Tuy nhiên, GS.TS Trần Hồng Thái cũng lưu ý rằng bình đẳng không có nghĩa mọi vai trò trong gia đình phải giống nhau hoàn toàn, bởi mỗi người vẫn có trách nhiệm riêng. Việc phát triển sự nghiệp khoa học của phụ nữ cần được tạo điều kiện bằng sự chia sẻ trong cuộc sống gia đình.
Điểm Toán không quyết định tất cả
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm nhất tại tọa đàm là câu hỏi liệu học không giỏi Toán có thể theo đuổi khoa học - công nghệ hay không. GS.TS Trần Hồng Thái khẳng định điểm số môn Toán không phải yếu tố quyết định hoàn toàn khả năng theo học lĩnh vực này. Ông cho biết từng gặp nhiều học sinh ở bậc THPT chưa thực sự nổi bật về môn Toán nhưng sau khi được đào tạo bài bản, đặc biệt trong môi trường quốc tế, vẫn phát triển rất nhanh trong lĩnh vực khoa học - công nghệ.
“Tôi nghĩ rằng không nên quá tự ti vì điểm số. Thực tế có nhiều trường hợp đến lớp 11, 12 mới dần định hình năng lực và định hướng rõ ràng hơn”, GS.TS Trần Hồng Thái nói. Ở bậc THCS và THPT, học sinh thường tập trung nhiều vào các môn cơ bản như Toán. Tuy nhiên, khi bước vào môi trường đại học hoặc nghiên cứu chuyên sâu, kiến thức sẽ được đào tạo lại theo hướng gắn với mục tiêu cụ thể hơn. Ông nhấn mạnh điểm số chỉ phản ánh khả năng học tập ở một giai đoạn nhất định, trong khi yếu tố quan trọng hơn là tư duy logic, sự kiên trì và tinh thần học hỏi.
Nhà báo Phùng Công Sưởng cũng chia sẻ góc nhìn của mình: điều khiến ông ấn tượng không nằm ở việc học sinh giỏi hay chưa giỏi môn nào, mà là khả năng đặt câu hỏi chủ động và tư duy thời sự của các bạn trẻ hiện nay. Ông cho rằng khoa học công nghệ không chỉ gắn với các ngành kỹ thuật hay nghiên cứu thuần túy mà đang hiện diện ở nhiều lĩnh vực, trong đó có báo chí và truyền thông. “Các em đừng nghĩ báo chí chỉ là ngành xã hội. Báo chí hiện nay ứng dụng công nghệ rất nhiều, từ sáng tạo nội dung số, ứng dụng AI trong báo chí đến đo lường độc giả”, ông nói.
Chọn trường không chỉ theo xu hướng
Bên cạnh câu chuyện nghề nghiệp, các diễn giả cũng dành nhiều thời gian nói về việc lựa chọn trường và môi trường học tập. GS.TS Trần Hồng Thái khuyên phụ huynh và học sinh cần tìm hiểu kỹ về cơ sở đào tạo để có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn. Việc chọn ngành không nên chỉ dựa trên danh tiếng hay xu hướng xã hội mà cần xuất phát từ sự phù hợp với tính cách, năng lực và khả năng chịu áp lực của mỗi người. “Chọn trường khó, nhưng hãy dựa vào tính cách của mình mà lựa chọn. Và quan trọng là luôn có sự điều chỉnh phù hợp trong quá trình phát triển”, ông chia sẻ.
Về câu hỏi nên học trong nước hay ở nước ngoài, GS.TS Trần Hồng Thái cho rằng Việt Nam hiện đã có điều kiện đào tạo tốt ở một số lĩnh vực khoa học - công nghệ. Với các ngành đặc thù như công nghệ vũ trụ, vi mạch, chip bán dẫn hay kỹ thuật tiên tiến, việc học hỏi từ các quốc gia phát triển vẫn rất cần thiết. Dù học trong nước hay quốc tế, điều quan trọng nhất vẫn là tiếp tục bổ sung kiến thức và tham gia phát triển hệ sinh thái khoa học - công nghệ trong nước.
Ở phần cuối chương trình, nhà báo Phùng Công Sưởng nhấn mạnh trong bối cảnh Việt Nam không còn tăng trưởng chủ yếu dựa vào tài nguyên thiên nhiên và lao động giá rẻ, nguồn lực quan trọng nhất hiện nay là trí tuệ con người. “Đất nước đang cần khai thác chất xám và trí tuệ của con người Việt Nam. Tôi mong các em sẽ chọn cho mình một lĩnh vực vừa phù hợp với năng lực, đam mê bản thân, vừa gắn với trách nhiệm và khát vọng đóng góp cho sự phát triển của đất nước”, ông nói.
Cơ hội học bổng và hỗ trợ tài chính
GS.TS Trần Hồng Thái cho biết Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang mở rộng quy mô nhân lực và đặt mục tiêu đến năm 2035 tăng gấp đôi quy mô hiện nay. Viện cũng xây dựng các nhóm nghiên cứu trẻ và có cơ chế học bổng dành cho nghiên cứu sinh tiến sĩ nhằm thu hút, giữ chân nhân lực khoa học. GS.TS Đinh Thị Mai Thanh cho biết chính sách hỗ trợ hiện đã mở rộng từ bậc đại học: sinh viên đại học có thể nhận khoảng 4 triệu đồng/tháng, học viên thạc sĩ khoảng 5 triệu đồng/tháng và nghiên cứu sinh tiến sĩ khoảng 7 triệu đồng/tháng. Các chính sách ưu tiên cho những lĩnh vực Việt Nam đang cần nhân lực như điện hạt nhân, vi mạch bán dẫn và đường sắt tốc độ cao. Riêng tại USTH, sinh viên các ngành công nghệ vũ trụ, vi mạch bán dẫn, toán học, hóa học và khoa học cơ bản có thể nhận học bổng tới 100% học phí, ngoài ra còn có các mức 75%, 50% và 25% tùy kết quả học tập.
