Một báo cáo mới đây của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho thấy chỉ 16% người trong độ tuổi từ 15 đến 64 tham gia đào tạo bài bản trong năm trước khảo sát. Báo cáo Học tập suốt đời và kỹ năng cho tương lai nhấn mạnh sự chuyển dịch toàn cầu đang định hình lại thế giới việc làm, bao gồm công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn, thay đổi cách con người làm việc từ quy trình đến cấu trúc nơi làm việc và yêu cầu kỹ năng.
Tác động của công nghệ số đến thị trường lao động
Theo báo cáo, tác động của công nghệ kỹ thuật số phụ thuộc lớn vào nền tảng kỹ năng sẵn có của lực lượng lao động. Quá trình thích ứng đòi hỏi phát triển các tổ hợp kỹ năng bổ trợ và phù hợp. Sự chuyển dịch sang nền kinh tế bền vững cũng đang tái cơ cấu hệ thống sản xuất và cơ cấu việc làm. Các vị trí tuyển dụng “việc làm xanh” thường có điều kiện làm việc và mức lương tốt hơn, nhưng tiền lương và chất lượng việc làm giữa các công việc xanh có sự khác biệt đáng kể. Điều này cho thấy chỉ riêng kỹ năng xanh không đủ để bảo đảm việc làm tốt; người lao động cần kết hợp đa dạng các kỹ năng, bao gồm kỹ năng chuyên biệt về môi trường.
Dịch chuyển nhân khẩu học và nhu cầu chăm sóc
Sự dịch chuyển nhân khẩu học, bao gồm già hóa dân số tại nhiều khu vực, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với lực lượng lao động lớn tuổi và đẩy cao nhu cầu về dịch vụ chăm sóc. ILO dự báo số lượng lao động làm công việc chăm sóc toàn cầu sẽ tăng từ 85 triệu người năm 2023 lên 158 triệu người vào năm 2025. Tuy nhiên, kỹ năng của những người lao động trong lĩnh vực này vẫn chưa được ghi nhận đúng mức và trả lương không xứng đáng.
Vai trò then chốt của phát triển kỹ năng
Trong bối cảnh đó, ILO cho rằng phát triển kỹ năng đóng vai trò then chốt, giúp người lao động và doanh nghiệp duy trì khả năng thích ứng và cạnh tranh trong thị trường lao động đang phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, khảo sát của ILO cho thấy chỉ 16% người từ 15-64 tham gia đào tạo bài bản. Báo cáo cũng chỉ rõ sự bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội học tập, đặc biệt giữa lao động chính thức và phi chính thức, cũng như giữa các nhóm trình độ học vấn khác nhau.
Bất bình đẳng trong đào tạo
Đối với lao động toàn thời gian có hợp đồng dài hạn tại doanh nghiệp chính thức, tỷ lệ tham gia đào tạo cao hơn, với 51% được người sử dụng lao động cung cấp đào tạo. Một số khác học hỏi từ đồng nghiệp có kinh nghiệm. Trong khi đó, lao động có trình độ học vấn thấp hơn, làm việc trong khu vực phi chính thức hoặc doanh nghiệp nhỏ lại chủ yếu “học qua thực hành”.
Câu chuyện thành công từ đào tạo nghề
Angelique Kahindo, người Congo tị nạn ở Uganda, đã mở doanh nghiệp riêng và kiếm thu nhập ổn định sau khi tham gia khóa học nghề may kéo dài 6 tháng. Khóa học đào tạo bài bản từ kỹ năng thiết kế trang phục đến kế toán và dịch vụ khách hàng. Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo nhấn mạnh: “Hành trình của Angelique minh họa cách giáo dục có thể thay đổi cuộc sống. Học tập suốt đời là nhịp cầu nối công việc hôm nay với cơ hội ngày mai. Đây không chỉ là câu chuyện về khả năng có việc làm hay năng suất, mà còn là nền tảng của việc làm thỏa đáng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng xã hội có khả năng phục hồi, là yếu tố cốt lõi trong mọi chiến lược phát triển bền vững”.
Hệ thống học tập còn manh mún và thiếu đầu tư
Báo cáo chỉ ra rằng tại nhiều quốc gia, hệ thống học tập vẫn manh mún và thiếu đầu tư lâu dài. Ngay ở các nước thu nhập cao, 34% trong số này dành chưa đến 1% ngân sách giáo dục công cho giáo dục và đào tạo. Tại các nước thu nhập thấp, tỷ lệ này lên tới 63%. ILO kêu gọi mở rộng và bình đẳng hóa cơ hội học tập, tăng cường hệ thống đào tạo và xây dựng các chính sách học tập suốt đời thực sự gắn với nhịp sống của người dân.
