Chuyên gia và các lãnh đạo trường ĐH cho rằng sự hiện diện của các trường ĐH tại địa phương trong kỳ thi tốt nghiệp THPT thực chất chỉ mang tính 'biểu tượng'. Nhận định này được đưa ra sau vụ việc gian lận thi cử tại Tuyên Quang, làm dấy lên nghi vấn về hiệu quả của lực lượng giám sát từ các trường ĐH.
Vụ gian lận 19 năm trước tại Bắc Ninh
Trong tư liệu của PV Thanh Niên, một câu chuyện tương tự đã xảy ra cách đây 19 năm tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Chiều 30.5.2007, tại phòng y tế trong Hội đồng thi Trung tâm GDTX Lương Tài, Bắc Ninh, một nhóm người ngồi giải bài bên cạnh máy photocopy để sao in bài giải. Hai thanh tra ủy quyền của Bộ GD-ĐT, đều là giảng viên Trường ĐH Thương mại, đã bắt quả tang hoạt động này.
Tang vật thu được gồm 2 đề thi (mã số 262 và 272) bản copy (quét vào máy tính rồi in ra), bản trả lời câu hỏi (đã có đáp án) của mã đề 262 và một tập bản sao của bản trả lời này. Hai thanh tra đã lập biên bản sự việc. 22 giờ ngày 30.5.2007, Bộ GD-ĐT họp khẩn cấp với Ban Chỉ đạo thi tỉnh Bắc Ninh. Để đảm bảo an toàn cho hai thanh tra, họ được luân chuyển đi làm nhiệm vụ ở hội đồng thi khác.
Dù đã 19 năm, khi PV Thanh Niên liên hệ lại, cả hai thanh tra đều từ chối nhắc lại vụ việc, chỉ xin lỗi và nói: 'Chuyện xảy ra đã lâu rồi, hãy để nó trôi đi'.
Sự hiện diện của giảng viên ĐH chỉ mang tính biểu tượng
Năm 2007 là năm đầu tiên Bộ GD-ĐT đưa cán bộ, giảng viên ĐH về địa phương giám sát kỳ thi tốt nghiệp THPT với tư cách thanh tra ủy quyền. Từ năm 2015, kỳ thi '2 trong 1' ra đời, họ tham gia các đoàn kiểm tra, giám sát của Bộ GD-ĐT. Tuy nhiên, trừ năm đầu tiên, sự hiện diện của họ về bản chất chỉ mang tính biểu tượng.
GS Vũ Hoàng Linh, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội), nhận xét: 'Các địa phương đã có đủ lực lượng hùng hậu với nhiều lực lượng tham gia nhằm đảm bảo cho an ninh và tính nghiêm cẩn của kỳ thi. Do đó cái gốc phải là đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật, sự nghiêm túc nội tại của các điểm thi'.
Giám sát viên không đủ quyền hạn và khó phát hiện gian lận tinh vi
TS Lê Đông Phương, chuyên gia độc lập về giáo dục ĐH, cho rằng: 'Họ xuất hiện như bên thứ ba để giúp địa phương phát hiện và chấn chỉnh những khiếm khuyết. Họ thực ra cũng không có quyền hạn gì nhiều. Việc có các đoàn giám sát xuất phát từ ý tưởng tốt là để những người có cái nhìn khách quan từ bên ngoài giúp địa phương bao quát tốt hơn, chứ không hẳn là bắt họ giám sát theo nghĩa ngồi đấy xem ai làm đúng, ai làm sai. Vì vậy không thể bắt họ chịu trách nhiệm về những sai phạm đã xảy ra'. TS Phương nói thêm: 'Với một kế hoạch gian lận có tổ chức, hoặc có tính đồng thuận cao như ở Tuyên Quang, có đến 10 người giám sát hoạt động tại một điểm thi thì cũng chịu thôi'.
PGS Nguyễn Phong Điền, Phó giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, thừa nhận vai trò của đoàn giám sát là quan trọng, thể hiện tinh thần cộng đồng trách nhiệm, nhưng thực tế gian lận rất tinh vi. 'Nếu ở địa phương có kế hoạch từ lâu và chuẩn bị lực lượng sẵn cho hoạt động gian lận đó thì cũng không nên quá kỳ vọng mà yêu cầu đoàn giám sát phải phát hiện được. Vai trò của đoàn giám sát là để giảm thiểu việc gian lận chứ không phải là ngăn chặn hoàn toàn', PGS Điền nói.
Nhà trường tham gia giám sát: 'Phòng người ngay chứ phòng thế nào được kẻ gian'
PGS Đỗ Hồng Cường, Hiệu trưởng Trường ĐH Thủ đô, cho biết nhà trường được phân công cử viên chức, giảng viên tham gia đoàn giám sát cùng một số trường ĐH khác tại Tuyên Quang. 'Rất may là các điểm thi chúng tôi giám sát không có vấn đề gì. Nhưng chúng tôi vẫn nói vui với nhau là phòng người ngay chứ phòng thế nào được kẻ gian', PGS Đỗ Hồng Cường nói.
