Một khảo sát năm 2024 tại Đại học Harvard cho thấy 47% trong số 850 sinh viên năm cuối được hỏi thừa nhận từng gian lận. Con số này làm dấy lên lo ngại về vấn nạn thiếu trung thực học thuật, vốn đã tồn tại từ lâu trước khi các công cụ AI như ChatGPT trở nên phổ biến.
Gian lận phổ biến từ bậc trung học
Giáo sư Austin Sarat (Đại học Amherst, Mỹ) thường xuyên đặt câu hỏi với sinh viên năm nhất về việc từng gian lận ở trung học. Phần lớn sinh viên đều giơ tay, không hề tỏ ra xấu hổ. Ông cho rằng nhiều sinh viên coi gian lận là chấp nhận được khi chịu áp lực điểm số hay cơ hội vào trường danh tiếng.
Theo nghiên cứu năm 2018 của nhà tâm lý giáo dục Eric Anderman, 51% học sinh trung học Mỹ thừa nhận từng gian lận trong bài kiểm tra. Một khảo sát năm 2020 với 70.000 học sinh cho thấy 64% từng gian lận trong bài thi, 58% từng đạo văn, và 95% tham gia ít nhất một hình thức gian lận. Tại một trường trung học ở Pennsylvania, 90/100 học sinh thừa nhận từng gian lận, với lý do phổ biến: “Ai cũng gian lận”.
Kỹ thuật trung hòa và thói quen gian lận
Các chuyên gia chỉ ra nguyên nhân đa dạng: học sinh chưa chuẩn bị kiến thức nhưng muốn điểm cao, hoặc biện minh vì “mọi người đều làm vậy”. Hai nhà xã hội học Gresham Sykes và David Matza gọi hiện tượng này là “kỹ thuật trung hòa” – con người tự tạo lý do hợp lý để biện minh cho hành vi sai trái.
Tại bậc đại học, nghiên cứu năm 2020 với 840 sinh viên cho thấy gần 1/3 từng gian lận trong kỳ thi. Năm 2025, Wall Street Journal đưa tin nhiều trường đại học Mỹ giảm bài tập viết và quay lại kiểm tra trực tiếp. Tuy nhiên, giáo sư Austin Sarat cho rằng thay đổi hình thức đánh giá không giải quyết tận gốc nếu sinh viên đã quen gian lận.
Đổ lỗi cho AI không phải giải pháp
Harvard có quy định nghiêm khắc về liêm chính học thuật, coi gian lận, đạo văn, làm giả dữ liệu là vi phạm nghiêm trọng. Dù vậy, khảo sát năm 2024 trên Harvard Crimson cho thấy 47% sinh viên năm cuối thừa nhận từng gian lận. Tác giả Matthew Tobin nhấn mạnh: “Đạo văn và các hành vi thiếu trung thực học thuật đã xảy ra quá thường xuyên ở Harvard từ rất lâu trước khi những vấn đề này xuất hiện”.
Xu hướng tương tự diễn ra tại nhiều trường khác: Đại học Ohio State ghi nhận số vụ vi phạm tăng 57% giai đoạn 2014-2018; Đại học Princeton chấm dứt quy định 133 năm không coi thi để ứng phó với lo ngại về vi phạm, bao gồm lạm dụng AI.
Giải pháp: Xây dựng liêm chính học thuật
Giáo sư Austin Sarat cho rằng các trường cần chú trọng xây dựng liêm chính học thuật thay vì chỉ siết chặt giám sát. Ông đề xuất lồng ghép thảo luận về liêm chính vào các học phần và khuyến khích sinh viên suy nghĩ về hình mẫu mong muốn. “Các giảng viên có thể bắt đầu bằng cách lồng ghép các cuộc thảo luận về liêm chính học thuật vào xuyên suốt các học phần, đồng thời khuyến khích sinh viên suy nghĩ về việc họ muốn trở thành người như thế nào”, ông nhấn mạnh.
