Thế hệ trẻ thời AI: Thành thạo công nghệ nhưng thiếu kỹ năng sống cơ bản
Tôi thường gọi chúng là những đứa trẻ của thời đại trí tuệ nhân tạo. Không phải vì chúng thông minh vượt trội hay am hiểu công nghệ hơn người lớn, mà bởi tuổi thơ của chúng gắn chặt với chiếc điện thoại di động nhỏ bé, thậm chí còn nhỏ hơn cả bàn tay của mình.
Mỗi ngày đi học về, việc đầu tiên của hai anh em không phải là thay quần áo, cũng không phải là kể chuyện ở lớp học, mà là tìm kiếm chiếc điện thoại. Cặp sách có thể nằm chỏng chơ trên ghế, giày dép vứt bừa bãi trước cửa, nhưng điện thoại thì nhất định phải ở trên tay. Nếu không có, chúng sẽ dỗi hờn. Nếu không được xem, chúng buồn bã, bứt rứt như thể thiếu đi một thứ không thể sống thiếu được.
Cuộc sống xoay quanh màn hình nhỏ
Có những ngày tôi đi làm từ sáng sớm. Khi bước ra khỏi nhà, con đã cầm điện thoại xem hoạt hình. Chiều trở về, cảnh tượng gần như không thay đổi. Hai anh em mỗi đứa một góc, mắt dán chặt vào màn hình. Tiếng nhạc nhảy nhót từ những video clip ngắn vang lên không ngớt. Chúng có thể lắc lư theo điệu nhạc hàng giờ liền, thuộc làu làu những động tác trên mạng, nhưng lại lúng túng khi được nhờ lấy giúp mẹ một cốc nước.
Cả ngày của chúng trôi qua khá đơn giản: xem điện thoại, chờ bà nội nấu cơm, ăn xong lại tiếp tục xem. Mọi sinh hoạt trong gia đình dường như không liên quan đến chúng. Chúng sống trong một thế giới riêng biệt, nơi mọi thứ chỉ cần một cái vuốt tay là có thể thay đổi ngay lập tức.
Sự thờ ơ đáng lo ngại
Điều khiến tôi chạnh lòng nhất là sự thờ ơ rất tự nhiên của các con. Có lần tôi thái thịt, dao trượt vào tay. Máu chảy xuống sàn bếp. Tôi đau đớn và hoảng hốt, nhưng hai đứa con chỉ nhìn thoáng qua rồi lại cúi xuống màn hình. Không phải vì chúng vô tâm theo cách người lớn thường nghĩ. Mà bởi vì chúng thật sự không biết phải làm gì trong tình huống đó. Chúng không biết chạy lại đỡ mẹ, không biết tìm băng gạc, không biết cách xử lý một tình huống bất ngờ ngoài đời thực.
Tôi nhận ra rằng, các con có thể biết rất nhiều thứ trên mạng internet, nhưng lại thiếu hụt những kỹ năng cơ bản nhất của cuộc sống thường ngày.
Cú sốc từ ngày Tết
Mùng 10 Tết vừa rồi là một cú chạm mạnh vào suy nghĩ của tôi. Hôm đó vợ chồng tôi đi chùa, bà nội về quê thăm họ hàng. Nghĩ rằng hai đứa con đã lớn, ít nhất cũng có thể tự lo cho mình một bữa ăn đơn giản. Khi trở về nhà, tôi thấy hai con đang ngồi ăn mì tôm sống, vừa nhai vừa xem điện thoại. Bếp lạnh tanh. Không có nồi nước nào được đun lên.
Tôi vừa thương xót vừa ngao ngán. Một đứa học cấp 2, một đứa học cấp 1 nhưng không biết bật bếp, không biết nấu mì, không biết chuẩn bị cho mình một bữa ăn tử tế khi không có người lớn bên cạnh. Nhưng các con lại có thể dành hàng giờ đồng hồ xem những clip nhảy nhót vô thưởng vô phạt, học theo từng động tác, từng biểu cảm trên màn hình.
Lỗi thuộc về ai?
Có lúc tôi tự hỏi, lỗi thuộc về ai trong tình huống này? Chúng tôi - những người lớn quá bận rộn với công việc. Chúng tôi đưa điện thoại cho con để đổi lấy sự yên tĩnh, để có thêm vài giờ tập trung làm việc, để bớt mệt mỏi sau một ngày dài vất vả. Ban đầu chỉ là một chút cho con giải trí. Rồi dần dần, chiếc điện thoại trở thành người bạn thân nhất của con lúc nào không hay.
Trí tuệ nhân tạo có thể trả lời mọi câu hỏi. Internet có thể dạy trẻ em đủ thứ trên đời. Nhưng không thuật toán nào dạy được sự quan tâm chân thành, không màn hình nào dạy được cách lau máu cho mẹ hay cách bật bếp nấu một nồi nước sôi.
Thiếu va chạm với đời sống thật
Những đứa trẻ thời AI không thiếu thông tin. Chúng chỉ thiếu sự va chạm với đời sống thực tế. Thiếu những lần tự tay vo gạo, rửa bát, đổ mồ hôi vì quét nhà. Thiếu những bài học giản dị mà quan trọng hơn mọi video triệu view trên mạng xã hội.
Tôi không trách con. Bởi chúng sinh ra trong thời đại này, nơi mọi thứ đều hấp dẫn và nhanh chóng. Tôi chỉ thấy mình phải tỉnh táo hơn. Phải cất bớt điện thoại. Phải để con vụng về trong căn bếp. Phải chấp nhận nhà cửa bừa bộn hơn một chút để đổi lấy việc con biết làm việc nhà.
Nỗi sợ hãi của người làm cha mẹ
Tôi sợ nhất một ngày nào đó, con tôi lớn lên, giỏi sử dụng công nghệ nhưng lúng túng trước cuộc đời thật. Sợ con có thể tìm mọi câu trả lời trên mạng, nhưng không biết cách quan tâm đến người thân ngay bên cạnh mình.
Những đứa trẻ thời AI không đáng sợ. Điều đáng sợ là người lớn chúng ta quen với sự tiện lợi mà quên dạy con cách sống tự lập và có trách nhiệm.
Và tôi biết, nếu không bắt đầu thay đổi từ hôm nay, một ngày nào đó, tôi sẽ không chỉ ngao ngán… mà còn hối hận vô cùng.
Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả Lam Anh.
