Người Trẻ Ngại Sinh Con: Áp Lực Tài Chính Và Sự Nghiệp Là Nguyên Nhân Chính
Chị Vũ Thị Duyên, 27 tuổi, nhân viên ngân hàng tại Hà Nội, đã kết hôn hơn một năm nhưng chưa có kế hoạch sinh con. Chị đang theo học chương trình thạc sĩ và muốn hoàn thành việc học trước khi nghĩ đến chuyện làm mẹ. "Sinh con là quyết định lớn, liên quan đến cả quá trình nuôi dạy lâu dài. Mình muốn ổn định công việc và học vấn trước đã", chị Duyên chia sẻ.
Chi Phí Nuôi Con Cao Khiến Nhiều Gia Đình E Ngại
Chị Tạ Thùy Anh, 33 tuổi, nhân viên văn phòng ở quận Cầu Giấy, Hà Nội, kết hôn 7 năm và có một con trai học lớp 1. Tuy nhiên, vợ chồng chị chưa tính đến việc sinh thêm con thứ hai. "Áp lực tài chính rất lớn. Chỉ riêng tiền học thêm và tiếng Anh của con đã khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng, cộng thêm tiền sữa và vui chơi khoảng 2-3 triệu đồng. Tổng chi phí nuôi một đứa trẻ lên đến 5 triệu đồng hàng tháng, chưa kể các khoản phát sinh như quần áo, y tế", chị Thùy Anh giải thích.
Bên cạnh đó, chị còn lo ngại về sự ổn định công việc. Làm việc trong công ty tư nhân, chị sợ rằng việc nghỉ sinh dài ngày có thể khiến vị trí bị thay thế. "Công việc không phải lúc nào cũng ổn định, nên mình phải cân nhắc kỹ lưỡng", chị nói thêm.
Mức Sinh Giảm Nhanh Và Nguy Cơ Dân Số Già Hóa
Câu chuyện của chị Duyên và chị Thùy Anh phản ánh tâm lý chung của nhiều cặp vợ chồng trẻ hiện nay. Khi chi phí sinh hoạt tăng cao và áp lực công việc lớn, việc sinh con trở thành quyết định khó khăn. Đây là nguyên nhân chính khiến mức sinh của phụ nữ Việt Nam giảm nhanh từ năm 2023, vượt khỏi mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ).
Theo dự báo, nếu xu hướng này tiếp tục, cơ cấu dân số sẽ mất cân đối, Việt Nam có thể kết thúc giai đoạn dân số vàng và đối mặt với tình trạng "chưa giàu đã già".
Chính Sách Hỗ Trợ Chưa Chạm Đến Gốc Rễ Vấn Đề
Luật Dân số được Quốc hội thông qua cuối năm 2025 đưa ra nhiều chính sách khuyến khích sinh con, như tăng thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính trực tiếp, và ưu tiên nhà ở xã hội cho gia đình có từ hai con. Tuy nhiên, theo TS Phạm Thị Lan, Trưởng phòng Phát triển dân số tại UNFPA, các biện pháp này chủ yếu tập trung vào hỗ trợ tài chính một lần và chưa giải quyết toàn diện vấn đề.
"Nguyên nhân gốc rễ là việc làm không ổn định, thu nhập thấp, chi phí cuộc sống cao, cùng với nỗi lo gián đoạn sự nghiệp và thiếu dịch vụ chăm sóc trẻ", bà Lan nhấn mạnh.
Cần Hệ Thống Chính Sách Đồng Bộ Và Dài Hạn
TS Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội, cho rằng các biện pháp như thưởng tiền hay kéo dài nghỉ thai sản có ý nghĩa nhưng không phải yếu tố quyết định. "Nhiều lao động nữ không muốn nghỉ hết thời gian thai sản vì sợ mất việc. Cần đầu tư vào hạ tầng xã hội như nhà ở, trường học, và dịch vụ công cộng", ông phân tích.
Ông Nguyễn Trọng An, nguyên Phó cục trưởng Cục Trẻ em, đồng quan điểm: "Hỗ trợ như tăng nghỉ thai sản chỉ là phần nổi. Cần một hệ thống chính sách đồng bộ, ổn định để người dân yên tâm sinh con".
Chương Trình Quốc Gia Và Yêu Cầu Cấp Thiết
Tháng 2 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 291 phê duyệt Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030. Chương trình yêu cầu bổ sung chính sách hỗ trợ sinh con, dựa trên phân tích tác động của các yếu tố lao động, nhà ở, giáo dục, và y tế.
Theo GS-TS Giang Thanh Long, Đại học Kinh tế quốc dân, chi phí nuôi dạy con cao là nguyên nhân lớn khiến gia đình trẻ ngại sinh. "Chính sách cần tổng thể, bao gồm hỗ trợ nhà ở, chăm sóc trẻ em, và an sinh xã hội. Kinh nghiệm từ Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy nếu không đủ mạnh và đồng bộ, hiệu quả sẽ hạn chế", ông nói.
Trong bối cảnh mức sinh tiếp tục giảm, việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ là cấp thiết, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào tính đồng bộ và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của các gia đình trẻ.
