Bảo tàng Lịch sử TPHCM, một trong những bảo tàng lâu đời nhất Việt Nam, đang lưu giữ một hiện vật đặc biệt: xác ướp của nữ quý tộc Nguyễn Thị Hiệu, qua đời năm 1869. Được phát hiện năm 1994 tại Xóm Cải (quận 5 cũ), thi hài bà được bảo quản nguyên vẹn nhờ kỹ thuật mai táng độc đáo, trở thành điểm nhấn thu hút du khách.
Phát hiện và nghiên cứu xác ướp Xóm Cải
Năm 1994, trong quá trình giải tỏa mặt bằng tại khu mộ cổ Xóm Cải, các nhà khảo cổ bất ngờ phát hiện một quần thể mộ lớn với kiến trúc bề thế. Trong số đó, xác ướp của một phụ nữ được đưa về nghiên cứu tại Đại học Y dược TPHCM, sau đó chuyển đến Bảo tàng Lịch sử TPHCM để trưng bày.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng bà là người Việt (dân tộc Kinh), thuộc tầng lớp quý tộc, khoảng 60 tuổi, cao 1,52m, tên Nguyễn Thị Hiệu. Dòng chữ "hoàng gia" trên mộ cho thấy bà có thể có quan hệ với hoàng tộc triều Nguyễn.
Bảo quản và trưng bày
Xác ướp được đặt trong phòng chuyên biệt với hệ thống kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm nghiêm ngặt. Máy hút ẩm và máy thông gió hoạt động liên tục. Các chuyên gia thường xuyên kiểm tra và lau thuốc chống nấm mốc để bảo vệ mô. Sau hơn 150 năm, nhiều bộ phận cơ thể vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Giá trị văn hóa và lịch sử
"Xác ướp Xóm Cải" không chỉ là hiện vật khảo cổ mà còn cung cấp tư liệu quý giá về phong tục tang lễ, kỹ thuật mai táng và đời sống xã hội Nam Bộ thế kỷ 19. Trần Hữu Hoàng Long, sinh viên Trường Đại học Bách khoa TPHCM, chia sẻ: "Căn phòng trưng bày 'Xác ướp Xóm Cải' thực sự gây ấn tượng. Lúc mới bước vào, cảm giác đầu tiên là hơi rùng rợn, nhưng càng quan sát và tìm hiểu, chúng mình càng thấy thú vị khi biết thêm về kỹ thuật bảo quản thi hài của người xưa cũng như những câu chuyện văn hóa, lịch sử gắn với Sài Gòn xưa".
Bảo tàng hiện lưu giữ hơn 40.000 hiện vật, từ văn hóa Óc Eo, Champa đến súng thần công, đại bác. Năm 2012, bảo tàng được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Tọa lạc tại số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, bảo tàng mở cửa 8h-11h30 và 13h-17h, giá vé 30.000 đồng cho người lớn.
