Dù được cha mẹ chăm sóc kỹ lưỡng và ăn uống đầy đủ, nhiều trẻ vẫn chậm phát triển chiều cao do khẩu phần ăn thiếu cân đối, thiếu vi chất và thường xuyên mắc bệnh trong những năm đầu đời. Đây là thông tin được bác sĩ chuyên khoa II Bùi Thị Dung Nhi, Phòng khám Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) chia sẻ.
Suy dinh dưỡng thấp còi là gì?
Suy dinh dưỡng thấp còi là tình trạng trẻ có chiều cao theo tuổi thấp hơn so với chuẩn của trẻ cùng độ tuổi và giới tính. Hiện nay, việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em dựa trên chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2006. Đây là thể suy dinh dưỡng mạn tính, phản ánh tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài hoặc trẻ bị nhiễm khuẩn lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
Theo số liệu của Viện Dinh dưỡng năm 2020, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em Việt Nam ở mức xấp xỉ 20%, tương đương cứ 5 trẻ dưới 5 tuổi thì có một trẻ bị thấp còi.
Nguyên nhân khiến trẻ thấp còi
Thiếu cân đối dinh dưỡng
Bác sĩ Dung Nhi cho biết nhiều phụ huynh nghĩ rằng chỉ cần cho trẻ ăn nhiều là đủ để phát triển chiều cao. Tuy nhiên, chế độ ăn đầy đủ về số lượng chưa chắc đã đáp ứng được nhu cầu phát triển nếu thiếu cân đối dưỡng chất. Trong khẩu phần ăn của trẻ cần đảm bảo đủ 4 nhóm thực phẩm gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo và rau củ quả với tỷ lệ hài hòa.
Nhiều trẻ thấp còi do thiếu chất đạm, chất béo, vi chất dinh dưỡng hoặc chế độ ăn nghèo dinh dưỡng kéo dài. Ngoài ra, trẻ dưới 2 tuổi không được bú mẹ đầy đủ hoặc trẻ lớn không được bổ sung sữa phù hợp cũng có nguy cơ chậm tăng trưởng chiều cao.
Bệnh tật trong những năm đầu đời
Bên cạnh chế độ ăn, trẻ thường xuyên mắc bệnh trong hai năm đầu đời cũng là nguyên nhân quan trọng gây thấp còi. Các bệnh như tiêu chảy, viêm phổi, sởi tái đi tái lại nhiều lần có thể khiến trẻ biếng ăn, nôn trớ, giảm hấp thu dưỡng chất. Một nghiên cứu tại Brazil cho thấy nếu trong hai năm đầu đời trẻ trung bình mắc khoảng 7 đợt tiêu chảy, đến năm 7 tuổi chiều cao có thể thấp hơn khoảng 3,6 cm so với trẻ không mắc bệnh.
Trẻ sinh non, nhẹ cân
Trẻ sinh non, nhẹ cân dưới 2.500 gram hoặc suy dinh dưỡng bào thai cũng có nguy cơ thấp còi cao hơn. Nguyên nhân thường liên quan đến việc người mẹ thiếu dinh dưỡng hoặc mắc bệnh trong thai kỳ, khiến thai nhi chậm phát triển trong tử cung.
Yếu tố di truyền và môi trường
Yếu tố di truyền cũng ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ. Nếu bố mẹ có vóc dáng thấp, con cái cũng có nguy cơ thấp còi cao hơn. Tuy nhiên, theo bác sĩ Dung Nhi, di truyền chỉ quyết định tiềm năng tăng trưởng, còn dinh dưỡng và môi trường sống mới là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển tối đa chiều cao. Suy dinh dưỡng thấp còi cũng thường gặp ở trẻ sống trong gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn, đông con hoặc thiếu điều kiện chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng đầy đủ.
Giải pháp phòng ngừa thấp còi
Để phòng ngừa suy dinh dưỡng thấp còi, phụ huynh cần đảm bảo chế độ ăn cân đối, đủ vi chất, cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và bổ sung sữa phù hợp. Đồng thời, cần chú ý phòng bệnh, tiêm chủng đầy đủ và chăm sóc sức khỏe định kỳ cho trẻ. Với trẻ sinh non, nhẹ cân, cần có chế độ chăm sóc đặc biệt và theo dõi sát sao.
