Chỉ sau khi bước sang tuổi 60, bà Eiko Toyama, một phụ nữ Nhật Bản, mới đủ can đảm nộp đơn ly hôn sau 32 năm chịu đựng cuộc hôn nhân bị chồng kiểm soát. Bà là một trong số ngày càng nhiều phụ nữ châu Á ở tuổi 50-60 chọn kết thúc hôn nhân để sống cho bản thân, tạo nên làn sóng “ly hôn tuổi xế chiều” đang làm thay đổi bức tranh xã hội ở nhiều quốc gia.
32 năm chờ đợi để ly hôn
Chia sẻ với CNN, bà Eiko Toyama, 63 tuổi, người Nhật Bản, cho biết bà đã phải chờ đợi suốt 32 năm để có thể ly hôn chồng. Trong suốt những năm tháng hôn nhân, bà đảm nhận toàn bộ việc nhà, chăm sóc con cái, đồng thời vẫn phải đi làm để đóng góp tài chính cho gia đình. Thế nhưng, người chồng của bà luôn muốn kiểm soát mọi thứ, từ các mối quan hệ xã hội đến định hướng công việc của bà. Bà thường xuyên cảm thấy ngột ngạt và bất hạnh, nhưng vẫn cố gắng duy trì cuộc hôn nhân vì các con.
Mọi thứ chỉ thay đổi khi bà bước sang tuổi 60. Lúc đó, hai người con trai của bà đều đã trưởng thành và có cuộc sống riêng, còn chồng bà vẫn khỏe mạnh. Bà Toyama nhận ra đây chính là thời điểm thích hợp nhất để bắt đầu cuộc sống mới, sống cho chính mình. Với những phụ nữ như bà, ly hôn từng bị xem là một bi kịch, là điều phải tránh bằng mọi giá. Người ly hôn thường bị phán xét và cảm thấy xấu hổ. Tuy nhiên, bà Toyama chia sẻ: “Sau khi ly hôn, tôi chỉ có đúng một cảm xúc, đó là hạnh phúc. Tôi vui đến mức chỉ muốn bay nhảy khắp nơi”.
Làn sóng ly hôn tuổi xế chiều lan rộng
Câu chuyện của bà Toyama không còn là cá biệt. Trên khắp châu Á, số vụ “ly hôn tuổi xế chiều” đang gia tăng nhanh chóng. Tại Hàn Quốc, năm ngoái lần đầu tiên số vụ ly hôn của các cặp đôi kết hôn từ 30 năm trở lên đã vượt qua số vụ ly hôn của các cặp kết hôn dưới 5 năm. Trung Quốc cũng ghi nhận số vụ ly hôn ở nhóm người cao tuổi tăng lên. Trong khi đó, tại Nhật Bản, trong số các cặp đôi chia tay sau nhiều thập kỷ chung sống, số phụ nữ chủ động nộp đơn ly hôn trong năm 2024 cao gấp đôi nam giới.
Các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản đều đang đối mặt với khủng hoảng nhân khẩu học khi tỷ lệ sinh giảm và dân số già hóa. Làn sóng ly hôn ở nhóm người lớn tuổi vì thế thu hút sự quan tâm đặc biệt, bởi nó phản ánh những biến đổi sâu sắc trong tư duy và lối sống của người cao tuổi châu Á. Theo các chuyên gia, những cuộc ly hôn này thường bắt đầu từ phía người vợ. Trong nhiều thập niên, họ phải chịu đựng các chuẩn mực khắt khe từ gia đình và xã hội. Các rào cản pháp lý, điều kiện tài chính và vị thế xã hội khiến họ không đủ mạnh mẽ để ly hôn. Nhưng giờ đây, mọi thứ đang thay đổi từng ngày.
Vì sao phụ nữ lớn tuổi chủ động ly hôn?
Ông Sangyoub Park, phó giáo sư xã hội học tại Đại học Washburn (bang Kansas, Mỹ), đã nghiên cứu về vấn đề ly hôn ở người cao tuổi tại Hàn Quốc từ năm 2023. Ông cho biết: “Ở thế hệ của tôi, nếu là phụ nữ, ly hôn đồng nghĩa với thất bại nặng nề”. Tuy nhiên, quan điểm này bắt đầu thay đổi từ nửa sau thế kỷ XX, khi ngày càng nhiều phụ nữ tham gia thị trường lao động và theo học đại học. Sau đó, tỷ lệ ly hôn tuổi xế chiều tăng dần, đặc biệt trong khoảng một thập niên gần đây.
Theo ông Park, điểm chung lớn nhất ở các quốc gia châu Á là tuổi thọ ngày càng cao, kéo theo cách nhìn mới về quãng đời khi về già. “Khi con người vẫn còn có thêm khoảng 20-30 năm để sống, họ bắt đầu kỳ vọng nhiều hơn và sẵn sàng rời bỏ một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, không ý nghĩa. Theo cách nhìn đó, ly hôn không còn là thất bại mà có thể là khởi đầu của một chương mới trong đời”, ông Park nói. Sự xuất hiện của làn sóng ly hôn tuổi xế chiều không chỉ làm thay đổi cuộc sống của nhóm dân số cao tuổi mà còn đặt ra yêu cầu về chính sách an sinh, nhà ở và dịch vụ xã hội cho những người sống một mình ở tuổi già.
Pháp luật tạo “tấm đệm” cho phụ nữ ly hôn
Một trong những yếu tố quan trọng giúp phụ nữ lớn tuổi tự tin hơn khi đưa ra quyết định ly hôn là các cải cách pháp luật. Pháp luật tại nhiều nước châu Á hiện đã có cơ chế bảo vệ tốt hơn cho phụ nữ. Tại Hàn Quốc, từ năm 2014, tòa án cho phép đưa lương hưu và các khoản trợ cấp trong tương lai của người chồng vào khoản tài sản được phân chia khi ly hôn. Điều đó có nghĩa nếu một người vợ dành toàn bộ thời gian để chăm sóc gia đình cho chồng đi làm, người vợ sẽ có quyền hưởng một phần lương hưu và các khoản trợ cấp của chồng sau khi ly hôn. Nhật Bản cũng đã áp dụng quy định tương tự từ năm 2007.
Bà Toyama chia sẻ: “Đối với nhiều phụ nữ, lý do lớn nhất khiến họ không thể ly hôn là không có khả năng tự chủ tài chính. Một khi đã trở thành người nội trợ toàn thời gian, họ cảm thấy rất khó có thể rời bỏ chồng và sống hoàn toàn độc lập”. Chính vì vậy, bà cho biết nếu có con gái, bà sẽ luôn nhắn nhủ con: “Dù chuyện gì xảy ra cũng đừng bao giờ nghỉ việc để ở nhà làm nội trợ toàn thời gian sau khi kết hôn”. Những chính sách hỗ trợ này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tỷ lệ người nghèo trong nhóm người cao tuổi tại châu Á vẫn ở mức cao.
Cuộc sống rực rỡ sau ly hôn
Bà Iman Lau, 50 tuổi, sống tại Hong Kong (Trung Quốc), tự nhận mình là người phụ nữ truyền thống. Bà từng chấp nhận việc chồng ngoại tình và luôn tự trách bản thân rằng có lẽ mình chưa đủ tốt. Cuối cùng, chính chồng bà là người đề nghị ly hôn, bất chấp việc bà muốn cứu vãn cuộc hôn nhân. “Tôi là một phụ nữ truyền thống. Cả đời mình, tôi chưa từng nghĩ sẽ ly hôn”, bà Lau tâm sự. Ban đầu, cú sốc khiến bà chao đảo, nhưng rồi bà nhận ra trong suốt 14 năm hôn nhân, bà chỉ xoay quanh chồng và đã bỏ quên bản thân mình.
Sau khi hoàn tất thủ tục ly hôn trong năm nay, bà Lau quyết định thay đổi cuộc sống. Bà tham gia các hội nhóm trực tuyến, kết bạn mới, tham gia các hoạt động ngoài trời như leo núi, bơi lội, chèo thuyền và lặn biển. Bà cũng học chơi piano. Sau chuyến du lịch châu Âu, bà treo những bức ảnh ưng ý lên tường nhà và gọi đó là “bức tường hạnh phúc” để nhắc bản thân về những trải nghiệm thú vị sau khi sống độc thân. “Tôi không ngờ cuộc sống một mình lại có thể tuyệt vời đến thế”, bà nói.
Ở tuổi 63, bà Toyama cũng bắt đầu cuộc sống mới. Bà phát video trực tiếp trên TikTok và có cộng đồng người theo dõi riêng. Bà sẵn sàng tư vấn cho những người gặp vấn đề trong cuộc sống, đồng thời chuẩn bị mở công ty tổ chức sự kiện và cung cấp dịch vụ môi giới hôn nhân. “Suốt 32 năm tôi không thể làm điều mình muốn khi sống trong hôn nhân. Còn bây giờ, tôi đã có 3 năm được tự do làm mọi thứ”, bà Toyama chia sẻ. Bà thừa nhận quá trình ly hôn và cuộc sống độc thân không dễ dàng, nhưng mọi thứ “dễ chịu hơn nhiều so với cảm giác thường xuyên lo âu, căng thẳng nhìn sắc mặt của chồng”. “Quan trọng nhất là tôi đã có tự do”, bà nói.
Cả bà Toyama và bà Lau đều cho biết phản ứng của những người xung quanh hiện khá cởi mở. Họ nhận được nhiều lời chúc mừng, thậm chí có người tỏ ra ghen tị với cuộc sống tự do của họ. Bà Lau kể: “Bạn bè cùng tuổi coi chủ đề ly hôn là điều cấm kỵ, họ tránh nói đến, thậm chí không dám hỏi tôi, chỉ nói lời an ủi kiểu: ‘Tôi rất tiếc’. Nhưng với thế hệ trẻ hơn, khi họ nghe câu chuyện đời tôi, hầu như ai cũng chúc mừng tôi. Thế giới này thực sự rất tuyệt vời. Ly hôn cũng có thể là cơ hội để bạn nhận ra rằng mình có thể sống rực rỡ hơn”.
