Khảo sát do YouGov thực hiện cho Quỹ Sức khỏe Tâm thần (Mental Health Foundation) với hơn 2.500 người từng trải qua vấn đề tâm lý cho thấy 28% nam giới thừa nhận không tìm kiếm hỗ trợ y tế khi gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới là 19%. Không chỉ ngần ngại tiếp cận dịch vụ chuyên môn, nam giới cũng ít chia sẻ cảm xúc với người thân: khoảng một phần ba phụ nữ tâm sự với gia đình hoặc bạn bè trong vòng một tháng kể từ khi vấn đề xuất hiện, trong khi tỷ lệ này ở nam giới chỉ khoảng một phần tư. Hơn một phần ba nam giới cho biết họ chờ hơn hai năm hoặc không bao giờ nói với ai về những khó khăn tinh thần.
Khoảng cách giới tính trong hỗ trợ tâm lý vẫn hiện hữu
Theo ông Mark Rowland, Giám đốc Quỹ Sức khỏe Tâm thần Vương quốc Anh, vấn đề không đơn thuần nằm ở khả năng tiếp cận dịch vụ y tế mà sâu xa hơn là một khuôn mẫu văn hóa đã ăn sâu vào cách xã hội nhìn nhận nam giới. Ông cho rằng việc ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe tâm thần phụ thuộc rất lớn vào việc nam giới có cảm thấy đủ thoải mái để chia sẻ những khoảnh khắc yếu lòng hay không.
Bryce Spencer-Jones, người dẫn chương trình podcast “Unstuck Yourself”, mở đầu buổi tọa đàm về sức khỏe tâm thần nam giới tại Trường Y tế Công cộng thuộc Đại học Harvard bằng câu nói: “Đàn ông thường chỉ nhận được những bông hoa đầu tiên trong đời vào chính ngày tang lễ của họ”. Anh cho biết cứ 10 người đàn ông thì có một người trải qua lo âu hoặc trầm cảm, nhưng chưa đến một nửa trong số đó được điều trị.
Rào cản từ kỹ năng nhận diện cảm xúc
Bác sĩ tâm thần Kevin Simon, Giám đốc phụ trách sức khỏe hành vi của thành phố Boston và giảng viên Trường Y thuộc Đại học Harvard, nhận định nhiều nam giới không chỉ ngại tìm kiếm trị liệu mà còn thiếu nhận thức về chính cảm xúc của mình. Ông nói: “Thông thường khi các bé trai bộc lộ cảm xúc từ nhỏ, các em sẽ được xã hội định hướng để kìm nén chúng thay vì tìm hiểu và gọi tên những cảm xúc đó”. Hệ quả là khi trưởng thành, nhiều người đàn ông gặp khó khăn trong việc nhận diện tình trạng tinh thần của chính mình, có thể cảm thấy áp lực, kiệt sức, tức giận nhưng không nhận ra đó là dấu hiệu cần hỗ trợ chuyên môn.
Biểu hiện bị hiểu sai: từ giận dữ đến im lặng
Diễn viên hài Dave Chawner, người từng sống chung với chứng chán ăn và trầm cảm suốt 10 năm trước khi tìm kiếm hỗ trợ, cho rằng xã hội tồn tại tiêu chuẩn kép đối với cảm xúc của nam giới: nam giới thường được chấp nhận khi thể hiện sự tức giận, nhưng những cảm xúc như buồn bã, lo âu hay tổn thương lại dễ bị đánh giá là yếu đuối. Điều này khiến nhiều người che giấu cảm xúc thật hoặc chuyển hóa chúng thành những hành vi dễ được xã hội chấp nhận hơn.
Trong những năm gần đây, nhiều chiến dịch truyền thông đã cố gắng thay đổi cuộc đối thoại xoay quanh sức khỏe tâm thần nam giới. Tại Mỹ, chiến dịch “Kicking the Stigma” do Kalen Jackson, Phó Chủ tịch đội bóng Indianapolis Colts, sáng lập tập trung vào việc để các vận động viên nổi tiếng chia sẻ trải nghiệm cá nhân. Theo Jackson, nhiều người hâm mộ có thể không chủ động tìm hiểu về sức khỏe hành vi, nhưng họ sẽ chú ý khi thần tượng của mình lên tiếng.
Trị liệu tâm lý không chỉ dành cho người khủng hoảng
Rapper Logic từng chia sẻ anh đã vật lộn với cảm giác bị gắn nhãn là người mắc chứng lo âu sau một cơn hoảng loạn nghiêm trọng, nhưng thông qua việc gặp chuyên gia tâm lý hằng tuần, anh dần học được cách đối diện và xử lý cảm xúc hiệu quả hơn. Martin Pierre, cựu Chủ tịch Hiệp hội Tâm lý học Massachusetts, cho rằng một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp nam giới cởi mở hơn là cảm giác được kết nối. Ông nói: “Những không gian an toàn cho phép nam giới chứng kiến nỗi đau của nhau, đồng thời cho phép họ bộc lộ sự yếu lòng. Khi bạn sẻ chia, bạn sẽ được chữa lành.”
Định nghĩa lại bản lĩnh đàn ông
Theo Mark Rowland, việc cởi mở về sức khỏe tâm thần đòi hỏi lòng dũng cảm thực sự và không làm suy giảm nam tính mà giúp con người kết nối sâu sắc hơn với chính mình. Martin Pierre cũng đưa ra góc nhìn tương tự: “Sự yếu lòng nên được nhìn nhận như một bản chất đích thực của nam giới và là một biểu hiện của sức mạnh”. Khi những chuẩn mực đó thay đổi, việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý có thể được nhìn nhận như một hành động của sự trưởng thành và can đảm, thay vì một dấu hiệu của sự yếu đuối.
