Nguy cơ tiềm ẩn từ chế độ ăn chay thiếu khoa học
Ăn chay đang trở thành xu hướng được nhiều người lựa chọn vì lợi ích sức khỏe và môi trường. Tuy nhiên, không ít người ăn chay lại gặp các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, thậm chí mắc các bệnh mạn tính mà không rõ nguyên nhân. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, thủ phạm chính là sự thiếu hụt các vi chất quan trọng, đặc biệt là vitamin B12, sắt, canxi và axit béo omega-3.
Thiếu vitamin B12 - Kẻ thù thầm lặng
Vitamin B12 hầu như chỉ có trong thực phẩm động vật. Người ăn chay trường (vegan) dễ bị thiếu hụt loại vitamin này, dẫn đến thiếu máu, tổn thương thần kinh, suy giảm trí nhớ và tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Một nghiên cứu cho thấy có tới 50-70% người ăn chay trường bị thiếu vitamin B12. Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, "thiếu vitamin B12 là vấn đề phổ biến nhất ở người ăn chay, nhưng ít được chú ý vì triệu chứng thường xuất hiện từ từ".
Thiếu sắt và canxi - Nguy cơ loãng xương, thiếu máu
Sắt từ thực vật (non-heme) hấp thu kém hơn sắt từ động vật. Người ăn chay dễ bị thiếu máu do thiếu sắt, gây mệt mỏi, suy giảm miễn dịch. Bên cạnh đó, canxi từ thực vật thường bị ức chế bởi oxalat và phytat, làm tăng nguy cơ loãng xương. Một khảo sát tại Việt Nam cho thấy 40% phụ nữ ăn chay có mật độ xương thấp hơn bình thường.
Omega-3 và các vi chất khác
Axit béo omega-3 (DHA, EPA) chủ yếu có trong cá béo. Người ăn chay thiếu hụt omega-3 làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, bệnh tim mạch và suy giảm chức năng não. Ngoài ra, thiếu kẽm, iốt và vitamin D cũng là vấn đề thường gặp.
Giải pháp cho người ăn chay
Để tránh các bệnh mạn tính, người ăn chay cần xây dựng chế độ ăn khoa học, bổ sung thực phẩm tăng cường vi chất. Các chuyên gia khuyến nghị: bổ sung vitamin B12 dạng viên uống, ăn các loại đậu, hạt, rau xanh đậm, kết hợp với vitamin C để tăng hấp thu sắt. Sử dụng sữa đậu nành tăng cường canxi và vitamin D. Đối với omega-3, có thể dùng dầu hạt lanh, hạt chia hoặc tảo biển. Theo bác sĩ Trần Văn Phúc, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, "ăn chay đúng cách có thể tốt cho sức khỏe, nhưng cần được tư vấn dinh dưỡng để tránh thiếu hụt vi chất".
