Nhiều người cho rằng bia rượu là nguyên nhân chính gây hại cho gan, nhưng theo các chuyên gia dinh dưỡng, có ba loại gia vị quen thuộc trong căn bếp còn nguy hiểm hơn nếu sử dụng thường xuyên. Chúng có thể làm tổn thương gan nhanh chóng mà không phải ai cũng nhận ra.
Gia vị thứ nhất: Dầu chiên đi chiên lại
Dầu ăn được tái sử dụng nhiều lần, đặc biệt trong các món chiên rán, sản sinh ra các chất độc hại như aldehyde và acrylamide. Theo nghiên cứu của Đại học Y khoa Harvard, những chất này gây stress oxy hóa, làm tăng nguy cơ viêm gan và xơ gan. Tiến sĩ Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết: “Dầu chiên lại ở nhiệt độ cao tạo ra các gốc tự do, khiến gan phải làm việc quá tải để đào thải độc tố, lâu dần dẫn đến suy giảm chức năng gan.”
Gia vị thứ hai: Muối và thực phẩm chế biến sẵn
Muối không chỉ làm tăng huyết áp mà còn gây hại cho gan. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Hepatology năm 2021 chỉ ra rằng chế độ ăn nhiều muối làm tăng nguy cơ xơ hóa gan lên 30%. Các thực phẩm như dưa muối, cà muối, mì ăn liền chứa lượng muối cao, buộc gan phải hoạt động mạnh để xử lý natri dư thừa. Bác sĩ Trần Văn Phúc, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh: “Người Việt có thói quen ăn mặn, nhưng ít ai biết rằng muối có thể gây tổn thương gan tương tự như rượu.”
Gia vị thứ ba: Đường tinh luyện
Đường trắng, siro ngô, và các chất tạo ngọt nhân tạo có trong nhiều gia vị như tương ớt, sốt mayonnaise, nước mắm pha sẵn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiêu thụ đường quá mức gây gan nhiễm mỡ không do rượu, ảnh hưởng đến 25% dân số toàn cầu. Chuyên gia dinh dưỡng Hoàng Anh, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, giải thích: “Đường chuyển hóa thành chất béo trong gan, dẫn đến tích tụ mỡ, viêm nhiễm và suy gan. Một thìa đường mỗi ngày cũng đủ gây hại nếu kéo dài.”
Cách bảo vệ gan khỏi gia vị độc hại
Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế dầu chiên lại, sử dụng dầu ô liu hoặc dầu dừa thay thế; giảm muối bằng cách nêm nếm nhẹ tay và chọn thực phẩm tươi sống; thay đường tinh luyện bằng mật ong hoặc trái cây. Ngoài ra, bổ sung rau xanh, uống đủ nước và kiểm tra sức khỏe gan định kỳ 6 tháng một lần. Gan là cơ quan tự phục hồi nếu được chăm sóc đúng cách, nhưng tổn thương tích lũy có thể dẫn đến bệnh mãn tính nguy hiểm.
