Ma túy không chỉ gây nghiện mà còn phá hủy não bộ như một bệnh mạn tính, theo cảnh báo từ bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam. Liên quan đến vụ việc một ca sĩ dương tính với Methamphetamine, Ketamine và MDMA tại điểm du lịch, ông nhấn mạnh rằng nhiều người vẫn xem ma túy là vấn đề đạo đức hay tội phạm, nhưng dưới góc nhìn y học, nghiện ma túy thực chất là một bệnh mạn tính của não.
Cơ chế tác động của ma túy lên não bộ
Các chất ma túy không chỉ mang lại cảm giác hưng phấn tạm thời mà còn can thiệp sâu vào cấu trúc và chức năng của hệ thần kinh trung ương. Khi được hít, hút, nuốt hoặc tiêm, chúng nhanh chóng đi vào máu và đến não chỉ sau vài chục giây đến vài phút. Tại đây, chúng tác động trực tiếp lên mạng lưới truyền tin giữa các tế bào thần kinh, hoặc bắt chước chất dẫn truyền thần kinh tự nhiên, hoặc ngăn não thu hồi chất dẫn truyền, gây nồng độ tăng đột ngột. Hệ quả là não rơi vào trạng thái bị chiếm quyền điều khiển.
Bác sĩ Hoàng cho biết ba vùng não chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là thân não, hệ viền và vỏ não. Thân não điều khiển các chức năng sống cơ bản như nhịp tim, nhịp thở, huyết áp, chu kỳ ngủ-thức. Khi ma túy ức chế trung tâm hô hấp, người dùng có thể ngừng thở đột ngột, dẫn đến tử vong. Hệ viền, trung tâm cảm xúc và khen thưởng, bị ma túy kích thích phóng thích chất thưởng ở mức cực cao, khiến não ghi nhận trải nghiệm đó như một phần thưởng vượt trội, thúc đẩy hành vi tìm kiếm ma túy bằng mọi giá. Vỏ não, phần đảm nhiệm tư duy cao cấp, ra quyết định và kiểm soát xung động, bị suy yếu dần, khiến người dùng trở nên bốc đồng, liều lĩnh, khó cân nhắc hậu quả.
Vai trò của dopamine và vòng xoáy lệ thuộc
Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh thường được nhắc đến trong cơ chế gây nghiện. Đây là đồng tiền thưởng của não, giúp cảm nhận niềm vui và động lực. Ma túy như Methamphetamine, MDMA kích hoạt hệ này ở mức tối đa, khiến nồng độ dopamine tăng gấp nhiều lần. Tuy nhiên, não tự bảo vệ bằng cách giảm số lượng thụ thể dopamine hoặc làm chúng kém nhạy. Kết quả là khi không có ma túy, người dùng cảm thấy trống rỗng, chán nản, mệt mỏi, mất hứng thú với mọi thứ. Vòng xoáy lệ thuộc bắt đầu: muốn vui trở lại, phải tăng liều. Càng tăng liều, não càng tổn thương, thụ thể càng giảm, người dùng càng tuyệt vọng khi thiếu thuốc. Đây là lý do nhiều người, kể cả có sự nghiệp, danh tiếng, tài sản, vẫn đánh mất tất cả để duy trì cảm giác phê thuốc tạm bợ.
Tác hại lên các hệ cơ quan khác
Không chỉ não, các hệ cơ quan khác cũng chịu hậu quả nặng nề. Hệ thần kinh bị tổn thương gây đau đầu, chóng mặt, suy giảm trí nhớ, ảo giác kéo dài. Hệ hô hấp đối mặt với nguy cơ suy hô hấp cấp. Tim mạch bị kích thích quá mức, dễ dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ ngay ở người trẻ. Gan, thận, hệ tiêu hóa mòn mỏi trong quá trình chuyển hóa và đào thải chất độc.
Ma túy thế hệ mới: Vỏ bọc tinh vi và nguy cơ chết người
Bác sĩ Hoàng cảnh báo, ma túy thế hệ mới có diện mạo khác: ẩn trong đồ uống, bóng bay, tinh dầu thuốc lá điện tử, thảo mộc tẩm ướp. Tên gọi ngày càng vui tai, khiến nhiều bạn trẻ lạc quan sai lầm rằng chỉ là trò chơi cho đỡ chán. Nước vui, một hỗn hợp chứa MDMA, Ketamine, Diazepam, Methamphetamine, thường được pha vào rượu, nước ngọt trong các buổi tiệc. Sự kết hợp này tạo cảm giác bay bổng mạnh nhưng cực kỳ nguy hiểm, gây suy hô hấp, tăng thân nhiệt đột biến, suy đa tạng, loạn nhịp tim, rối loạn ý thức. Người dùng có thể co giật, hôn mê, mất kiểm soát hành vi, tự gây hại cho mình hoặc người khác. Điều đáng sợ là nước vui được pha chế tự phát, không có liều chuẩn, chỉ một lần uống thử cũng có thể là lần cuối.
Bóng cười chứa khí N₂O, chỉ vài chục nghìn đồng, dễ mua tại quán bar, pub. Dù không gây kiệt sức lộ liễu, nhưng khí này can thiệp vào chuyển hóa vitamin B12, gây thoái hóa tủy sống, tê bì tay chân, rối loạn vận động, thậm chí liệt. Những tổn thương này không phải lúc nào cũng hồi phục hoàn toàn. Thuốc lá điện tử (vape) cũng là kênh để ma túy len lỏi, với tinh dầu có thể bị trộn cannabinoid tổng hợp mạnh gấp nhiều lần cần sa tự nhiên, gây ảo giác, hoang tưởng, rối loạn nhịp tim, hôn mê. Quá trình làm nóng tinh dầu còn sinh ra Formaldehyde, Acrolein, tấn công phổi, tăng nguy cơ ung thư. Cỏ Mỹ, thảo mộc tẩm hóa chất hướng thần, gây hoang tưởng, kích động, hành vi bạo lực, suy giảm trí tuệ nhanh.
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo điểm chung của ma túy thế hệ mới là trông có vẻ vô hại, xuất hiện trong môi trường sang trọng, âm nhạc sôi động, ánh đèn đẹp mắt, cùng những câu nói đùa kiểu chơi cho biết. Chính vì thế, không chỉ người trẻ mà cả một số nghệ sĩ, người có sức ảnh hưởng cũng dễ bị cuốn vào cạm bẫy này.
