Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam vừa công bố kết quả khảo sát toàn cầu về tương lai nhân khẩu học, với sự tham gia của người trẻ từ 73 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Khảo sát được thực hiện từ quý IV/2025 đến quý I/2026, tập trung vào mong muốn và các yếu tố định hình quyết định về mối quan hệ và việc làm cha mẹ.
Người trẻ ưu tiên an toàn kinh tế và sức khỏe
Kết quả khảo sát cho thấy khoảng 90% người trẻ xem an toàn kinh tế, sức khỏe và thể chất là những điều quan trọng nhất trong cuộc sống. Đáng chú ý, 2/3 người trẻ cảm thấy tích cực về tương lai, thể hiện sự lạc quan thay vì bi quan.
Về đời sống gia đình, người trẻ vẫn coi trọng các mối quan hệ gắn bó lâu dài. Hơn 2/3 số người tham gia khảo sát mong muốn kết hôn trong tương lai, dù là kết hôn ngay hay sau một thời gian chung sống. Điều này cho thấy người trẻ không hề xem nhẹ các mối quan hệ.
An toàn tài chính là yếu tố hàng đầu khi cân nhắc mối quan hệ
81% người trẻ cho rằng an toàn tài chính là yếu tố hàng đầu khi cân nhắc một mối quan hệ. 57% cho biết các rào cản về kinh tế và nhà ở là trở ngại phổ biến nhất. Khoảng cách giữa khát vọng và điều kiện thực tế là rõ rệt: người trẻ mong muốn xây dựng gia đình nhưng cần điều kiện phù hợp.
Quy mô gia đình 2 con là mong muốn phổ biến nhất, với 79% nam và 72% nữ tham gia khảo sát đồng ý. Trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 88% cho biết cần an toàn tài chính, 87% cần việc làm ổn định, và 85% cần sự sẵn sàng về mặt cảm xúc để có con.
Rào cản kinh tế và nhà ở lớn nhất
Khảo sát chỉ ra rằng niềm vui và hạnh phúc từ con cái là động lực hàng đầu để trở thành cha mẹ. Ngược lại, sự khuyến khích của chính phủ hay nhu cầu về lực lượng lao động tương lai không nằm trong các lựa chọn quyết định sinh con của họ.
72% người trẻ coi kinh tế và nhà ở là rào cản hàng đầu đối với việc có con; 57% cho rằng đó cũng là rào cản chính khi xây dựng mối quan hệ gắn bó lâu dài. Các rào cản khác bao gồm thiếu người đồng hành phù hợp, lo ngại về sức khỏe và sức khỏe sinh sản, cùng các chuẩn mực giới ảnh hưởng đến đời sống gia đình.
Phụ nữ chịu áp lực lớn hơn
Nữ giới đánh giá tất cả các điều kiện nền tảng và rào cản liên quan đến việc có con ở mức cao hơn so với nam giới. Kỳ vọng xã hội vẫn đặt ra những chuẩn mực khác nhau đối với vai trò của người mẹ và người cha, khiến phụ nữ chịu áp lực lớn hơn.
Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Với Việt Nam, thông điệp đặt ra là không nên chỉ nhìn vào mức sinh mà cần tập trung vào những điều kiện giúp người trẻ tự tin xây dựng tương lai, các mối quan hệ và gia đình theo mong muốn của mình.”
Chính sách dân số, theo ông Matt Jackson, không chỉ là câu chuyện về mức sinh mà còn bao gồm các điều kiện thiết thực như nhà ở, chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ thai sản cho cả cha và mẹ, sự làm việc linh hoạt, sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Mục tiêu là tạo điều kiện để người trẻ có thêm lựa chọn, sự tự tin và hỗ trợ cần thiết.
“Đầu tư cho người trẻ là đầu tư cho tương lai chung của Việt Nam”, ông Matt Jackson nhận định.
