Đằng sau những lý do tưởng nhỏ là nhiều năm tổn thương tích tụ, một chiếc bát chưa rửa, một câu nói vô tình, một lần cãi vã vì tiền bạc hay chuyện nuôi dạy con... nhiều vụ ly hôn nhìn qua tưởng xuất phát từ những nguyên nhân rất nhỏ. Nhưng theo các luật sư nhiều năm tham gia giải quyết án hôn nhân gia đình, đó thường chỉ là "giọt nước tràn ly". Đằng sau mỗi lá đơn ly hôn là cả một hành trình dài của sự chịu đựng, những tổn thương âm thầm và không ít đứa trẻ phải lớn lên giữa cuộc chiến của người lớn.
Lý do nhỏ chỉ là giọt nước tràn ly
Trong loạt vụ việc hôn nhân mà mình tham gia, luật sư Hạ Thị Thu Thảo, Đoàn luật sư TP.HCM cho biết hiếm khi một cuộc hôn nhân thực sự tan vỡ chỉ vì một mâu thuẫn nhất thời. Không ít hồ sơ ly hôn ghi nhận nguyên nhân là tranh cãi chuyện tiền bạc, bất đồng với gia đình hai bên, khác biệt trong cách nuôi dạy con hay thậm chí là những thói quen sinh hoạt hằng ngày. Có những lý do khiến người ngoài nghe qua thấy khó tin, tưởng như chỉ xuất hiện trên mạng xã hội. "Nhưng đó thường không phải nguyên nhân thật sự", luật sư Thu Thảo nói.
Theo luật sư Thu Thảo, những điều tưởng rất nhỏ ấy chỉ là biểu hiện cuối cùng của một mối quan hệ đã tồn tại quá nhiều rạn nứt. Khi sự thất vọng tích tụ qua nhiều năm, khi những tổn thương lặp đi lặp lại và cảm giác không còn được tôn trọng ngày càng lớn, chỉ một mâu thuẫn rất nhỏ cũng đủ khiến một người quyết định chấm dứt cuộc hôn nhân. "Nhiều người nhìn vào bản án chỉ thấy nguyên nhân cuối cùng được trình bày tại tòa. Nhưng luật sư là người đồng hành với thân chủ từ những ngày đầu nên chúng tôi hiểu phía sau lá đơn ly hôn là cả quá trình rất dài của sự nhẫn nhịn, hy sinh và chịu đựng", luật sư Thảo chia sẻ.
Luật sư Nguyễn Đình Thế, Đoàn luật sư TP.HCM cũng có góc nhìn tương tự. Theo luật sư, mỗi hồ sơ ly hôn không đơn thuần là một vụ việc pháp lý mà còn là câu chuyện của những áp lực kinh tế, sự mất niềm tin, cảm giác bị kiểm soát hoặc không còn được ghi nhận trong chính gia đình mình. "Khi một người quyết định nộp đơn ly hôn, họ không chỉ muốn chấm dứt quan hệ pháp lý mà còn muốn thoát khỏi một trạng thái sống mà họ cho rằng mình không còn hạnh phúc", luật sư Thế nói.
20 năm chịu đựng và lời xin lỗi quá muộn
Trong rất nhiều vụ việc từng tham gia, luật sư Thu Thảo vẫn nhớ mãi câu chuyện của một người phụ nữ kết hôn gần 20 năm. Điều đặc biệt là người tìm đến văn phòng luật sư đầu tiên không phải người vợ mà là cha mẹ của chị. Hai ông bà lớn tuổi mong muốn tìm người đồng hành cùng con gái trong hành trình ly hôn và giành quyền trực tiếp nuôi con.
Theo lời kể, gần như toàn bộ thời gian hôn nhân, người vợ đều dành để chăm sóc gia đình. Trong khi đó, chồng thường xuyên nhậu nhẹt, bài bạc, có thu nhập ổn định nhưng giao toàn bộ tiền lương cho mẹ ruột quản lý, hầu như không chia sẻ gánh nặng kinh tế với vợ. Để nuôi 3 người con ăn học, chị phải tự mở quán cà phê nhỏ, vừa kinh doanh vừa quán xuyến toàn bộ việc nhà. "Trong gia đình, chị làm tròn vai người vợ, người mẹ. Ngoài xã hội, chị lại phải gồng mình như trụ cột kinh tế", luật sư Thu Thảo kể.
Điều khiến người phụ nữ kiệt sức không chỉ là gánh nặng cơm áo mà còn là việc thường xuyên bị chồng ghen tuông vô cớ, xúc phạm, đập phá tài sản và bạo hành. Các con cũng nhiều lần chứng kiến, thậm chí trở thành nạn nhân của những trận đòn roi. Song, suốt nhiều năm qua, người phụ nữ ấy vẫn cố gắng chịu đựng với mong muốn con có đủ cha lẫn mẹ. Chỉ đến khi, sau một lần bị bạo hành, chị mới đưa các con về nhà ngoại. Thế nhưng người chồng vẫn nhiều lần tìm đến gây rối, khiến cả người mẹ và con trai út rơi vào trạng thái hoảng sợ mỗi khi nhìn thấy anh. Hai mẹ con phải gặp bác sĩ điều trị tâm lý. Đó cũng là lúc chị quyết định ly hôn.
Điều khiến luật sư Thu Thảo day dứt nhất lại diễn ra tại phiên tòa. Đó là, trái ngược với hình ảnh nóng nảy mà gia đình từng kể, người chồng liên tục bật khóc, xin lỗi và tha thiết mong vợ cho thêm một cơ hội. Anh hứa sẽ thay đổi, sẽ bù đắp tất cả nếu chị rút đơn. Nhưng người phụ nữ chỉ bình tĩnh nói: "Gần 20 năm qua, tôi sống vì chồng, vì con và vì gia đình chồng. Bây giờ, điều tôi cần là được sống cho chính mình". "Có những lời xin lỗi đến quá muộn", luật sư Thu Thảo trầm ngâm. Theo chị, nhiều người chỉ nhận ra giá trị của cuộc hôn nhân khi đối phương đã không còn muốn quay đầu.
Điều còn lại sau bản án là những đứa trẻ
Theo các luật sư, phần đau lòng nhất trong nhiều vụ ly hôn không nằm ở tranh chấp tài sản mà ở những đứa trẻ. Luật sư Thu Thảo cho biết khi giải quyết ly hôn, tòa án luôn đặt lợi ích tốt nhất của trẻ chưa thành niên lên hàng đầu để quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng. Tuy nhiên, pháp luật chỉ có thể xác định ai là người nuôi con sau ly hôn, chứ không thể buộc cha mẹ phải yêu thương con đúng cách.
Trong thực tế, không ít cặp vợ chồng biến việc giành quyền nuôi con thành cuộc chiến để chứng minh ai đúng, ai sai. Có người ngăn cản quyền thăm nom, có người nói xấu đối phương trước mặt con, thậm chí bắt con phải lựa chọn đứng về phía cha hoặc mẹ. Luật sư Nguyễn Đình Thế cho rằng đây là điều nguy hiểm nhất sau ly hôn. "Một đứa trẻ không nên phải gánh hậu quả từ cuộc chiến của người lớn. Các em có thể không hiểu tài sản chung hay nghĩa vụ cấp dưỡng là gì, nhưng cảm nhận rất rõ sự căng thẳng, hằn học giữa cha mẹ", luật sư nói. Theo luật sư Thế, điều trẻ đau nhất đôi khi không phải việc cha mẹ không còn sống chung, mà là cảm giác phải lựa chọn giữa cha và mẹ.
Vì vậy, các luật sư đều cho rằng nếu cuộc hôn nhân không còn khả năng hàn gắn thì điều quan trọng không chỉ là quyết định ly hôn, mà còn là cách ứng xử sau ly hôn. Ly hôn không nhất thiết là thất bại. Có những cuộc hôn nhân cần kết thúc để chấm dứt bạo lực, sự tổn thương và những mâu thuẫn không thể hàn gắn. Nhưng khi quan hệ vợ chồng khép lại, trách nhiệm làm cha, làm mẹ vẫn còn nguyên vẹn. "Hãy tách mâu thuẫn của vợ chồng khỏi trách nhiệm với con cái", luật sư Nguyễn Đình Thế nhắn gửi. Còn theo luật sư Hạ Thị Thu Thảo, một cuộc hôn nhân kết thúc trong sự tôn trọng, cùng đặt lợi ích của con lên trên những oán gián cá nhân, mới là cách chia tay văn minh và nhân văn nhất. Bởi sau bản án ly hôn, tài sản có thể đã được phân chia, quan hệ hôn nhân có thể đã chấm dứt, nhưng những tổn thương trong lòng một đứa trẻ có khi còn ở lại rất nhiều năm sau đó.
