Ngày 20/7 vừa qua, trong kỳ nghỉ lễ Ngày Biển, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi không ra biển mà dành thời gian đọc lại tài liệu chính sách và xử lý hàng nghìn email tồn đọng. Trên mạng xã hội, bà chia sẻ rằng mình vừa có "trọn vẹn 5 tiếng ngủ lần đầu tiên sau rất lâu" - cao hơn nhiều so với mức "0 đến 3 tiếng" mà bà gọi là lịch ngủ thường xuyên. Bài đăng này, hiện thu hút hơn 31 triệu lượt xem, được The New York Times nhận định là cách bà xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo gần gũi và tận tụy. Tuy nhiên, nó cũng châm ngòi cho cuộc tranh luận toàn quốc về cân bằng công việc - cuộc sống và tác hại của việc thiếu ngủ kéo dài.
Nhật Bản - quốc gia thiếu ngủ trầm trọng
Nhật Bản vốn nổi tiếng là một trong những quốc gia thiếu ngủ nhất thế giới. Số liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy người dân nước này ngủ trung bình 7 giờ 42 phút mỗi đêm, thấp nhất trong số 33 quốc gia được khảo sát, đồng thời ít hơn mức trung bình chung khoảng 40 phút. Trung bình người Nhật còn ngủ ít hơn người Mỹ gần một tiếng rưỡi mỗi đêm.
Trước tình trạng này, năm 2024, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản ban hành "Hướng dẫn về giấc ngủ nhằm tăng cường sức khỏe", nhấn mạnh việc đảm bảo thời lượng và chất lượng giấc ngủ là nhiệm vụ quan trọng mà người dân cần thực hiện nghiêm túc.
Vì sao người Nhật khó ngủ đủ giấc?
Các nhà nghiên cứu chỉ ra ba nguyên nhân chính: thời gian di chuyển dài, giờ làm việc kéo dài và một nền văn hóa chưa thực sự coi trọng giấc ngủ. Chính vì vậy, giấc ngủ đã trở thành một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD tại Nhật Bản, phục vụ những người đang tìm cách cải thiện chất lượng nghỉ ngơi, theo The Washington Post.
Nhiều thương hiệu đồ ngủ nước này sản xuất sản phẩm từ sợi đặc biệt được quảng cáo giúp cơ bắp phục hồi nhanh hơn và lưu thông máu tốt hơn. Bên cạnh đó là các sản phẩm công nghệ hỗ trợ giấc ngủ ngắn 20 phút, dành cho những người không thể ngủ đủ vào ban đêm. Anh Masayoshi Masuyama, 52 tuổi, làm việc tại một công ty tư vấn ở Tokyo, cho biết: "Tôi gần như không thể ngủ đủ 8 tiếng vào các ngày trong tuần. Vì vậy tôi muốn học cách ngủ trưa hiệu quả hơn và tận dụng tối đa khoảng thời gian ngắn đó."
Giường thông minh và các giải pháp công nghệ
Không chỉ dừng lại ở phụ kiện, thị trường còn chứng kiến sự ra đời của những mẫu giường thông minh tích hợp luồng khí giúp giảm độ ẩm, mang lại cảm giác dễ chịu trong những đêm hè nóng ẩm. Một số loại khác có chức năng rung nhẹ để thư giãn và dễ đi vào giấc ngủ. Nhà sản xuất nội thất hàng đầu Nhật Bản Nitori năm nay giới thiệu mẫu giường thông minh có cảm biến theo dõi tình trạng người nằm và tự động điều chỉnh góc nghiêng nhằm duy trì tư thế ngủ thoải mái suốt đêm. Tuy nhiên, giá của sản phẩm này lên tới khoảng 2.500 USD, tương đương hơn 65 triệu đồng.
Bài học từ những cuốn sách bestseller
Trong khi thị trường liên tục cho ra mắt các loại gối, nệm, thiết bị hỗ trợ và thực phẩm chức năng, nhiều chuyên gia cho rằng cách cải thiện giấc ngủ bền vững nhất vẫn là hiểu đúng cơ chế ngủ của cơ thể. Những cuốn sách như Why We Sleep, The Sleep Solution hay Say Good Night to Insomnia đều trở thành bestseller nhờ thay đổi cách nhìn của độc giả về giấc ngủ, hướng tới việc xây dựng thói quen khoa học thay vì tìm kiếm giải pháp tức thời.
Trong Why We Sleep (tựa Việt: Sao chúng ta lại ngủ?), nhà thần kinh học Matthew Walker giải thích vai trò của giấc ngủ đối với sức khỏe cũng như hậu quả nghiêm trọng khi ngủ không đủ. The Guardian nhận xét điểm mạnh nhất của cuốn sách là giúp người đọc nhận ra mức độ tổn hại do việc xem nhẹ giấc ngủ gây ra, đồng thời đánh giá Walker truyền tải kiến thức thần kinh học phức tạp bằng lối viết gần gũi, dễ tiếp cận. Cuốn sách cũng được nhà đồng sáng lập Reddit Alexis Ohanian và tỷ phú Bill Gates tán dương.
Bill Gates viết: "Cuốn sách giải thích việc bỏ qua giấc ngủ làm giảm khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề, ra quyết định, học tập, trí nhớ, sức khỏe tim mạch, sức khỏe não bộ, sức khỏe tâm thần, sức khỏe tinh thần, hệ thống miễn dịch và thậm chí cả tuổi thọ của bạn."
Tiếp cận thực hành và liệu pháp nhận thức - hành vi
Khác với cách tiếp cận của Walker, The Sleep Solution (tựa Việt: Bạn muốn có giấc ngủ ngon?) của bác sĩ thần kinh Chris Winter đi sâu vào thực hành. Winter trấn an độc giả rằng mất ngủ hoàn toàn có thể cải thiện nếu hiểu đúng cơ chế hoạt động của giấc ngủ và thay đổi thói quen hằng ngày. Theo Publishers Weekly, cuốn sách nổi bật nhờ giải thích dễ hiểu về khoa học giấc ngủ, đưa ra các giải pháp cụ thể như xây dựng môi trường ngủ phù hợp, loại bỏ thói quen cản trở giấc ngủ, hướng dẫn sử dụng thuốc ngủ đúng cách và giới thiệu "10 nguyên tắc" để ngủ ngon hơn. Cuối sách còn đề cập đến các rối loạn phổ biến như ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên, chứng ngủ rũ.
Trong khi đó, tiến sĩ Gregg D. Jacobs giới thiệu chương trình sáu tuần phát triển tại Đại học Harvard trong Say Good Night to Insomnia, dựa trên liệu pháp nhận thức - hành vi cho chứng mất ngủ (CBT-I) - phương pháp được xem là tiêu chuẩn vàng trong điều trị mất ngủ mạn tính. Thay vì phụ thuộc vào thuốc, cuốn sách hướng dẫn người đọc thay đổi suy nghĩ về giấc ngủ, xây dựng thói quen lành mạnh và áp dụng các kỹ thuật thư giãn để khôi phục khả năng ngủ tự nhiên.
