Khảo sát mới nhất của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) chỉ ra rằng khó khăn về kinh tế và nhà ở là những rào cản phổ biến nhất đối với việc bắt đầu một mối quan hệ lâu dài cũng như quyết định sinh con. Kết quả được công bố nhân Ngày Dân số thế giới 11/7.
Kinh tế và nhà ở - rào cản số một
Theo khảo sát 'Tương lai nhân khẩu học' năm 2026 do UNFPA tại Việt Nam thực hiện với hơn 108.000 người trẻ sử dụng internet trong độ tuổi 18-39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ, 72% người tham gia cho biết kinh tế và nhà ở là rào cản hàng đầu đối với việc có con. Đồng thời, 57% cho rằng đây cũng là trở ngại lớn nhất khi xây dựng mối quan hệ gắn bó lâu dài.
Ổn định tài chính được xem là yếu tố quan trọng nhất khi cân nhắc lập gia đình: 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng; 88% cho biết cần an toàn tài chính; 87% cần việc làm ổn định; 85% cần sự sẵn sàng về mặt cảm xúc.
Người trẻ vẫn mong muốn hôn nhân và con cái
Mặc dù gặp nhiều rào cản, hơn 2/3 người được khảo sát cho biết hôn nhân là một phần cuộc sống mà họ hướng tới. Trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 79% nam giới và 72% nữ giới mong muốn có con.
Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, nhận định: 'Chính sách dân số cần quan tâm nhiều hơn đến các điều kiện thực tế đang ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ. Hỗ trợ thanh niên không chỉ là về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.'
Thực trạng tại Việt Nam
Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15-64. Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu tăng nhanh: năm 2019 là 25,2 tuổi, đến năm 2024 lên 27,3 tuổi. Kết hôn muộn dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con.
Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư. Dự báo 50 năm tới tại Việt Nam, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Nếu không có giải pháp phù hợp, lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh, chăm sóc người cao tuổi và áp lực phát triển kinh tế - xã hội sẽ ngày càng lớn.
Tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao
Đáng lưu ý, tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái), dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình: một bộ phận nam giới trẻ sẽ phải kết hôn muộn, không có khả năng kết hôn, gia tăng tình trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái.
