Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phổ biến, nhiều người lao động sẵn sàng chi tiền cho các gói AI, phần mềm bản quyền và dịch vụ số như một khoản đầu tư chiến lược nhằm nâng cao năng suất và duy trì lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, mức độ đầu tư này có sự khác biệt rõ rệt tùy theo đặc thù từng ngành nghề.
Những khoản chi không thể thiếu
Mỗi tháng, anh Hoàng Kiều Đức Anh (ngụ phố Lụa, phường Hà Đông, Hà Nội), một thợ quay phim và chụp ảnh tự do, dành khoảng 400.000 đồng để duy trì các công cụ số phục vụ công việc. Số tiền này được phân bổ cho hệ sinh thái Adobe, phần mềm chỉnh sửa ảnh chuyên sâu Magimir và Google Drive. Ngoài ra, anh còn đăng ký YouTube Premium cho nhu cầu giải trí cá nhân.
"Tôi trả phí khoảng 3 năm nay, ban đầu xuất phát từ nhu cầu cá nhân, nhưng sau đó công việc yêu cầu bắt buộc phải sử dụng phần mềm bản quyền nên việc duy trì các khoản phí này gần như trở thành điều tất yếu", Đức Anh chia sẻ.
Theo anh, nếu ngừng trả phí, khả năng làm việc sẽ bị hạn chế đáng kể. "Các khoản chi này giúp tôi tiết kiệm thời gian và đẩy nhanh tiến độ hoàn thành sản phẩm", anh nói thêm.
Đầu tư cho AI và phần mềm chuyên dụng
Phạm Đức Thịnh (ngụ phường Từ Liêm, Hà Nội), một nhà thiết kế đồ họa tự do, cũng duy trì nhiều công cụ như Photoshop, Illustrator, CorelDRAW, After Effects, CapCut Pro, Canva cùng các nền tảng AI như ChatGPT và Grok. Riêng các công cụ AI đã tiêu tốn khoảng 500.000 đồng mỗi tháng, trong khi các phần mềm chuyên môn thường được thanh toán theo gói năm.
"Bây giờ ngừng trả phí thì gần như mình không thể tiếp tục công việc. AI tạo ra sản phẩm ban đầu, mình dùng AI để hoàn thiện, còn khách hàng cũng có thể dùng AI để rà soát, đánh giá chất lượng; muốn làm việc hiệu quả thì phải có các phiên bản trả phí", Thịnh cho biết.
Công nghệ không còn là xa xỉ
Phần lớn những khoản chi cho công nghệ không xuất phát từ yêu cầu của doanh nghiệp mà do người lao động chủ động đầu tư để nâng cao hiệu quả công việc và khả năng cạnh tranh. Ông Nguyễn Hữu Long, Tổng giám đốc Công ty TNHH thương mại dịch vụ vi tính Sao Mai (Mstar Corp), cho biết nhóm khách hàng là freelancer, nhà sáng tạo nội dung, chủ shop online hay doanh nghiệp siêu nhỏ đã tăng đáng kể trong những năm gần đây.
"Trước đây, nhiều người nghĩ các giải pháp công nghệ chỉ dành cho doanh nghiệp hoặc những đơn vị có quy mô lớn; nhưng hiện nay, chúng tôi ghi nhận ngày càng nhiều khách hàng cá nhân chủ động tìm đến các công cụ số để phục vụ công việc. Họ không còn xem công nghệ là một khoản đầu tư xa xỉ mà là công cụ gần như bắt buộc để vận hành nhanh hơn, tinh gọn hơn và nâng cao khả năng cạnh tranh", ông Long nói.
Lựa chọn công cụ phù hợp
Chị Lường Kim Xuyến (phường Cầu Giấy, Hà Nội), nhân viên marketing, cho biết hiện chị chỉ duy trì gói Google Drive, đồng thời sử dụng Gemini được tích hợp trong dịch vụ này thay vì mua thêm các công cụ AI khác. "Đặc thù công việc hiện tại chưa đòi hỏi phải sử dụng nhiều nền tảng AI trả phí. AI miễn phí cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu; chỉ khi làm những vị trí chuyên sâu hơn hoặc cần nhiều tính năng nâng cao mới cần đầu tư thêm, mỗi vị trí sẽ có những công cụ khác nhau", chị Xuyến chia sẻ.
Trong khi đó, anh Đỗ Lê Trường Sơn, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty thiết kế thi công nội thất FancyHome, cho rằng AI hiện chỉ hỗ trợ một số công đoạn trong ngành thiết kế. "Diễn họa 3D chỉ là một phần của công việc, quan trọng hơn là bản vẽ kỹ thuật để triển khai thi công, và AI hiện chưa thể thay thế được khâu này. Vì vậy, chúng tôi chỉ sử dụng AI trong một số trường hợp nhất định chứ chưa phụ thuộc hoàn toàn", anh Sơn nói.
Chuyên gia: Đầu tư số là xu hướng tất yếu
Ở góc độ chuyên gia về lao động, ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, nhận định: "Nếu trước đây người lao động đầu tư vào sách chuyên môn, khóa học hoặc công cụ làm việc vật lý thì hiện nay họ đầu tư vào các nền tảng số giúp nâng cao năng suất lao động... Với nhiều ngành nghề, đây không còn là khoản chi mang tính tùy chọn mà đã trở thành một phần trong quá trình duy trì năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động".
Ông Tuấn cũng chỉ ra rằng nhu cầu đầu tư cho các công cụ số phụ thuộc vào đặc thù của từng ngành nghề. "Có ngành nghề xem AI hay phần mềm chuyên dụng là điều kiện gần như bắt buộc để duy trì năng suất, nhưng cũng có những lĩnh vực mà công nghệ mới chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Điều quan trọng là người lao động cần xác định rõ nhu cầu của mình, lựa chọn công cụ phù hợp và sử dụng hiệu quả, thay vì chạy theo tâm lý phải sở hữu tất cả những nền tảng mới nhất", ông Tuấn nhận định.
Khi AI và các công cụ số dần trở thành hạ tầng làm việc, việc trả phí để duy trì chúng đang trở thành một khoản chi quen thuộc của nhiều người lao động. Mức chi có thể khác nhau, nhưng đều phản ánh xu hướng người lao động chủ động đầu tư cho năng lực cạnh tranh trong thời đại AI.
