Gen Z Việt 'viết lại luật chơi' trên bàn tiệc, từ chối rượu bia vì sức khỏe và giá trị cá nhân
Những ngày Tết của Thanh Trí, 26 tuổi, quê Cần Thơ, làm freelancer truyền thông tại TP HCM, trở thành cuộc giằng co dai dẳng với những lời mời rượu bia dồn dập từ các chú bác. Dù vậy, anh quyết giữ tỉnh táo đến cùng, viện cớ đau dạ dày để chỉ uống nước ngọt. Mỗi ly bia vẫn được rót đầy, đưa tận tay kèm lời thúc giục, nhưng Trí kiên định: "Từ chối rất khó, nhưng tôi không muốn lặp lại cảnh uống vì nể nang".
Ám ảnh tuổi thơ và bước ngoặt từ trải nghiệm cá nhân
Trí ghét rượu bia từ lâu, bắt nguồn từ hình ảnh người cha nghiện rượu trong tuổi thơ. Khi mới đi làm, anh từng cố uống vì lịch sự và "để giữ quan hệ". Bước ngoặt đến sau buổi tất niên cuối năm 2024, khi một bữa nhậu quá chén khiến anh mất trọn hai ngày vật vã, phải bỏ dở công việc cao điểm. Từ đó, Trí cự tuyệt hoàn toàn thức uống có cồn.
Trong các buổi gặp gỡ đối tác, phần lớn là Gen Z, Trí nhận ra mọi người thường hẹn ở quán cà phê hoặc ăn uống nhẹ nhàng, không ai đặt nặng chuyện nâng ly. Quyết định cai đồ uống có cồn của anh không khiến cuộc gặp kém vui như tưởng tượng, phản ánh sự dịch chuyển sâu rộng trong thói quen giao tiếp của người trẻ Việt.
Xu hướng toàn cầu và tác động đến thị trường
Theo khảo sát Vietnam Young Consumers Report của NielsenIQ, 45% Gen Z Việt cho biết họ hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia, cao hơn hẳn mức 28% của thế hệ Millennials (Gen Y). Xu hướng này không chỉ giới hạn ở Việt Nam; tại châu Á - Thái Bình Dương, khoảng 35% người trẻ đã giảm lượng tiêu thụ và 13% bỏ hẳn đồ uống có cồn.
Nhiều người chuyển sang các lựa chọn low-alcohol (đồ uống có nồng độ cồn thấp) và zero-alcohol (đồ uống không cồn), như một cách dung hòa giữa nhu cầu giao tiếp và mong muốn giữ tỉnh táo. Tổ chức nghiên cứu thị trường đồ uống toàn cầu (IWSR) ghi nhận sản lượng bia không cồn tăng trưởng 9% trong năm 2025, trong khi bia truyền thống sụt giảm 1%, với Gen Z là động lực chính tạo ra "cuộc cách mạng 0 độ" này.
Xu hướng này tác động trực tiếp đến giới kinh doanh dịch vụ. Bà Chế Thị Hằng, chủ một quán bia hơn 20 năm tại phường Trường Vinh, Nghệ An, cho biết khoảng hai năm nay, khách trẻ vắng hẳn. Họ ít nhậu hơn trước, hiếm khi gọi nhiều bia và không còn xem quán bia là điểm hẹn. "Khách trẻ tuổi đến chủ yếu gọi bia để mượn cớ ăn mồi, trò chuyện một lúc rồi rời đi rất sớm", bà Hằng chia sẻ.
Ba lực đẩy chính từ góc nhìn chuyên gia
Theo bà Linh Nguyễn, Giám đốc chiến lược công ty tư vấn Happiness Saigon với hơn 10 năm nghiên cứu hành vi người tiêu dùng, có ba lực đẩy chính phía sau xu hướng này:
- Sự thay đổi của thị trường và lối sống: Không uống rượu bia ngày nay không còn là lựa chọn lạc lõng. Người trẻ vẫn tham gia trọn vẹn các cuộc gặp nhờ đồ uống không cồn và trải nghiệm ẩm thực đa dạng. Khi thị trường tạo ra đủ lựa chọn hòa nhập, rượu bia không còn giữ vai trò "tấm vé" ngoại giao.
- Sự dịch chuyển trong hệ giá trị cá nhân: Nếu trước đây uống nhiều thường gắn với sự nhiệt tình và hòa đồng, thì với Gen Z, khả năng từ chối đúng lúc lại được xem là biểu hiện của sự trưởng thành. Họ ưu tiên ranh giới cá nhân, không sẵn sàng đánh đổi sự tỉnh táo để làm vừa lòng người khác.
- Cách nhìn về các mối quan hệ: Một cuộc gặp gỡ chất lượng, theo người trẻ, không cần men rượu để tạo không khí. Khi niềm vui chỉ đến từ việc ép nhau uống, họ đặt câu hỏi về mức độ tôn trọng và chiều sâu kết nối. Vì vậy, nhiều người lựa chọn hình thức giao tiếp ít rủi ro hơn, tập trung vào trò chuyện và sự hiện diện thật.
Trải nghiệm thực tế từ người trẻ thành thị
Thanh Phú, 24 tuổi, ngụ phường Phú Trung, TP HCM, không còn xem việc từ chối rượu bia là rào cản xã giao. Anh không uống đơn giản vì không thích và không muốn rượu bia trở thành điều kiện mặc định của các mối quan hệ. Phú vẫn xuất hiện trong hầu hết các cuộc hẹn và nhận ra mọi người đã quen với việc tự chọn đồ uống phù hợp với bản thân.
Sếp của Phú sinh năm 1995, thỉnh thoảng rủ cả phòng đi ăn, trên bàn có bia nhưng tuyệt đối không ép. Đến lượt nâng ly, Phú thoải mái cụng bằng ly nước suối. Gặp đối tác lạ, anh nói thẳng mình không uống và xin phép dùng nước lọc. "Cuộc vui vẫn diễn ra bình thường. Với tôi, niềm vui thực sự không bao giờ cần đến hơi men", Phú khẳng định.
Kết luận: Viết lại 'luật chơi' cho tương lai
Theo chuyên gia Linh Nguyễn, việc Gen Z từ chối rượu bia buộc xã hội phải "viết lại luật chơi" trên bàn tiệc. Những lời mời cạn ly dần bớt đi tính thử thách, hơn thua. "Rượu bia không biến mất, nhưng nó đang được trả về đúng vị trí: là một sự lựa chọn cá nhân, chứ không phải điều kiện bắt buộc để chứng minh sự thân tình", chuyên gia đúc kết. Xu hướng này không chỉ là câu chuyện của sức khỏe, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong văn hóa giao tiếp và giá trị sống của thế hệ trẻ Việt Nam.
