Một đoạn video ghi lại phản ứng của chú mèo tại Kumamoto, Nhật Bản, trước khi trận động đất xảy ra vào ngày 28/7 đang lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội X, thu hút hàng chục triệu lượt xem. Trong clip, chú mèo đang nằm ngủ trên giường bỗng dựng tai, ngồi phắt dậy, quay đầu liên tục về phía căn phòng như phát hiện điều bất thường, rồi lao nhanh ra ngoài. Chỉ vài giây sau, đồ đạc bắt đầu rung lắc khi trận động đất ập đến.
Phản ứng gây ngỡ ngàng
Hành vi gần như “đón đầu” rung chấn của con vật khiến nhiều người kinh ngạc. Hàng chục nghìn bình luận xuất hiện dưới bài đăng, trong đó nhiều tài khoản cho rằng loài mèo có “giác quan thứ sáu”. Một số người kể lại trải nghiệm từng chứng kiến chó, mèo hay chim có biểu hiện bất thường trước các trận động đất. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, hiện tượng này có lời giải thích hợp lý hơn là khả năng tiên tri.
Giải thích khoa học: Sóng P và sóng S
Chuyên trang kỹ thuật địa chấn ISAAC Anti Seismic dẫn phân tích của các nhà nghiên cứu thuộc Viện Địa vật lý và Núi lửa Italy (INGV) về một đoạn video nổi tiếng khác. Năm 2018, tại một quán cà phê ở Osaka, nhiều con mèo đồng loạt ngẩng đầu và tỏ ra cảnh giác khoảng 10 giây trước khi trận động đất làm rung chuyển tòa nhà. Theo đội ngũ nghiên cứu, phản ứng của mèo nhiều khả năng không phải do chúng “biết trước” động đất mà vì cảm nhận được sóng P (Primary wave) – loại sóng địa chấn truyền nhanh nhất và xuất hiện đầu tiên khi động đất xảy ra.
Sóng P thường có cường độ nhỏ, con người rất khó nhận biết, nhưng những loài có thính giác và khả năng cảm nhận rung động tốt hơn như mèo, chó có thể phát hiện sớm hơn vài giây. Khi sóng S (Secondary wave) đến sau đó, rung lắc mới trở nên mạnh và mọi người mới bắt đầu cảm nhận rõ. Điều này giải thích tại sao mèo có thể phản ứng trước khi con người nhận thấy rung chấn.
Các giả thuyết khác và hạn chế
Theo Al Jazeera, một giả thuyết khác cho rằng động vật có thể phản ứng với sự thay đổi của điện trường, từ trường hoặc áp suất không khí trước khi xảy ra động đất. Tuy nhiên, các nhà địa chấn học nhấn mạnh những giả thuyết này vẫn chưa được chứng minh bằng các nghiên cứu có thể lặp lại ở quy mô lớn. Nhiều chuyên gia cũng lưu ý rằng không ít trường hợp động vật phản ứng trước rung chấn thực chất diễn ra sau khi sóng P đã đến khu vực đó. Điều này đồng nghĩa động đất đã bắt đầu, chỉ là con người chưa kịp cảm nhận. Vì vậy, phản ứng của động vật không thể xem là công cụ dự báo trước nhiều phút hay nhiều giờ.
Hệ thống cảnh báo sớm động đất hiện đại
“Giới khoa học hiện vẫn dựa vào các mạng lưới cảm biến địa chấn để phát hiện sóng P và phát cảnh báo sớm. Đây là nguyên lý hoạt động của nhiều hệ thống cảnh báo động đất hiện đại tại Nhật Bản, Mexico hay Mỹ. Các hệ thống này có thể tạo ra khoảng thời gian từ vài giây đến vài chục giây để người dân tìm nơi trú ẩn trước khi rung lắc mạnh xuất hiện”, chuyên trang ISAAC Anti Seismic cho biết. Nhật Bản, với hệ thống cảnh báo sớm tiên tiến, thường xuyên phát tín hiệu qua điện thoại, truyền hình và loa phát thanh khi phát hiện sóng P, giúp người dân có thời gian chuẩn bị trước khi sóng S gây rung lắc mạnh.
Dù các loài động vật như mèo đôi khi có thể cảm nhận động đất sớm hơn con người, nhưng các nhà khoa học khuyến cáo không nên dựa vào hành vi của chúng để phòng tránh thiên tai. Thay vào đó, các hệ thống cảnh báo sớm dựa trên công nghệ vẫn là phương tiện đáng tin cậy nhất để bảo vệ tính mạng con người.
