Gan đảm nhiệm hàng trăm chức năng quan trọng, từ chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng đến thải độc và hỗ trợ miễn dịch. Tuy nhiên, nhiều thói quen tưởng như vô hại lại có thể khiến cơ quan này tổn thương mà người bệnh không nhận ra.
Đường, mỡ và rượu bia bào mòn lá gan
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Phượng, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược - cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), tình trạng thừa cân, béo phì cùng chế độ ăn mất cân đối đang là những nguyên nhân phổ biến khiến tỷ lệ mắc bệnh gan ngày càng gia tăng. Khi cơ thể nạp quá nhiều năng lượng từ đường, tinh bột tinh chế hoặc chất béo nhưng không được tiêu hao, phần năng lượng dư thừa sẽ được chuyển thành triglyceride và tích tụ trong tế bào gan. Theo thời gian, quá trình này có thể dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ.
Bác sĩ Phượng nhấn mạnh: "Muốn gan khỏe mạnh, điều quan trọng nhất là duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây tổn thương gan." Những người có nguy cơ cao mắc gan nhiễm mỡ gồm người thừa cân, béo phì, người mắc tiền đái tháo đường, đái tháo đường hoặc những người duy trì chế độ ăn dư thừa năng lượng trong thời gian dài.
Ngoài chế độ ăn, rượu bia vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương gan. Việc sử dụng đồ uống có cồn thường xuyên khiến tế bào gan liên tục bị tổn thương, dẫn đến viêm gan do rượu, xơ hóa và cuối cùng có thể tiến triển thành xơ gan nếu không được kiểm soát.
Thuốc bổ gan chưa chắc đã bổ gan
Trên thị trường hiện nay có rất nhiều sản phẩm được quảng cáo với các công dụng như "bổ gan", "mát gan", "thải độc gan" và được người trẻ ưa chuộng. Tuy nhiên, theo ThS.BS Dương Thị Phượng, đến nay, chúng ta chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh chứng minh những sản phẩm này giúp cải thiện chức năng gan ở người khỏe mạnh. Bác sĩ phân tích: "Gan vốn là cơ quan đảm nhiệm chức năng chuyển hóa và đào thải độc tố. Vì vậy, không phải cứ uống thuốc 'thải độc gan' thì gan sẽ khỏe hơn."
Bất kỳ loại thuốc hay thực phẩm bổ sung nào khi đưa vào cơ thể đều cần được gan chuyển hóa. Việc sử dụng kéo dài hoặc không cần thiết có thể khiến gan phải hoạt động nhiều hơn. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận tình trạng tổn thương gan liên quan thuốc và thực phẩm bổ sung. Do đó, người dân không nên tự ý sử dụng các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng bảo vệ gan nếu chưa có chỉ định hoặc tư vấn từ nhân viên y tế.
Một thực trạng đáng lo ngại khác là nhiều người có thói quen tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian dài với mong muốn bồi bổ sức khỏe. Theo bác sĩ Phượng, không ít sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể chứa các thành phần chưa được công bố đầy đủ, thậm chí bị pha trộn dược chất hoặc corticoid để tạo cảm giác giảm đau, khỏe hơn sau khi sử dụng. Những hoạt chất này đều phải được gan chuyển hóa. Nếu sử dụng kéo dài hoặc không đúng cách, nguy cơ tổn thương gan sẽ tăng lên.
Bác sĩ Phượng cảnh báo: "Kể cả thực phẩm chức năng, nhiều người nghĩ là vô hại. Tuy nhiên, nếu sử dụng không cần thiết hoặc dùng kéo dài thì vẫn có thể làm tăng gánh nặng cho gan."
Giải pháp bảo vệ gan
Để bảo vệ gan, bác sĩ khuyến cáo mỗi người cần hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, giảm tiêu thụ đồ uống có đường, thực phẩm nhiều tinh bột tinh chế và chất béo, đồng thời tăng cường vận động thể lực. Song song đó, việc kiểm soát đường huyết, mỡ máu và chủ động tầm soát viêm gan B, viêm gan C định kỳ cũng rất cần thiết để phát hiện sớm các bệnh lý về gan và điều trị kịp thời.
