Ngày 16/7, Hội Luật gia Việt Nam tổ chức hội nghị tập huấn kỹ năng tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV/AIDS theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Hội nghị nhằm cập nhật kiến thức pháp luật, nâng cao kỹ năng tư vấn cho đội ngũ tư vấn viên, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nhiễm HIV, giảm kỳ thị và thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030.
Phát biểu khai mạc và mục tiêu hội nghị
Phát biểu khai mạc, Luật gia Lê Văn Hợp - Ủy viên Ban chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, Phó Trưởng Ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý nhấn mạnh công tác phòng, chống HIV/AIDS có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm số ca nhiễm mới, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh và thúc đẩy bình đẳng xã hội. Theo ông, thực hiện Chỉ thị số 07 của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo công tác phòng, chống HIV/AIDS, tiến tới chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030, Hội Luật gia Việt Nam tổ chức hội nghị nhằm trang bị, cập nhật kiến thức pháp luật và kỹ năng tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý cho đội ngũ tư vấn viên thuộc các trung tâm tư vấn pháp luật trực thuộc Trung ương Hội và Hội Luật gia các địa phương.
Thực trạng và thách thức trong bảo vệ quyền của người nhiễm HIV
Luật gia Dương Đình Khuyến - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý nhấn mạnh, những năm qua, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có nhiều bước tiến trong bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền của người sống chung với HIV/AIDS và các nhóm yếu thế. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người vẫn gặp rào cản do kỳ thị, phân biệt đối xử, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc chưa biết cách bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Luật gia Lê Văn Hợp nhấn mạnh: "Hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý không chỉ dừng ở việc giải thích quy định pháp luật mà còn là quá trình lắng nghe, đồng hành, hỗ trợ và kết nối các nguồn lực để người được tư vấn có thể tiếp cận công lý, bảo vệ quyền lợi và hòa nhập cộng đồng." Ông cho rằng người làm công tác tư vấn pháp luật cần không chỉ nắm vững kiến thức pháp luật mà còn phải có kỹ năng lắng nghe, giao tiếp, thấu cảm, tôn trọng sự khác biệt, bảo đảm bí mật thông tin và không phán xét người được tư vấn.
Kinh nghiệm thực tiễn từ chuyên gia
Tại hội nghị, Luật gia Trịnh Quang Chiến - Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật và Chính sách về y tế HIV/AIDS đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn sau gần 20 năm tham gia tuyên truyền, tư vấn và trợ giúp pháp lý cho người nhiễm HIV trên cả nước. Theo ông, mặc dù công tác phòng, chống HIV/AIDS đã đạt nhiều kết quả tích cực, Việt Nam vẫn còn khoảng 30.000-50.000 người nhiễm HIV trong cộng đồng chưa được phát hiện hoặc chưa được quản lý. Riêng tại Hà Nội, hiện có khoảng 17.000 người đang được điều trị HIV. Thành phố đặt mục tiêu 95% người nhiễm biết tình trạng của mình, 95% người biết tình trạng được điều trị và 98% người điều trị đạt ngưỡng tải lượng virus không phát hiện, góp phần tiến tới chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030. Ông cũng chỉ ra nhiều rào cản như tâm lý e ngại bị kỳ thị, mong muốn giữ bí mật thông tin cá nhân hoặc khó khăn về tài chính khi phải điều trị lâu dài và đồng thời mắc nhiều bệnh mạn tính.
Kỹ năng tư vấn và quy trình trợ giúp pháp lý
Báo cáo viên dành nhiều thời gian phân tích những biểu hiện kỳ thị, phân biệt đối xử vẫn tồn tại trong đời sống, việc làm, giáo dục và chăm sóc y tế. Theo ông, sự kỳ thị hiện nay không còn bộc lộ công khai như trước mà diễn ra tinh vi hơn. Đối với hoạt động trợ giúp pháp lý, ông giới thiệu quy trình gồm 5 bước: Thu thập thông tin; đánh giá vụ việc; xác định căn cứ pháp lý; xây dựng phương án hỗ trợ; tổ chức thực hiện. Trong quá trình tư vấn, cần khai thác thông tin đúng trọng tâm, tôn trọng quyền riêng tư, tránh đặt câu hỏi không cần thiết về đời sống cá nhân. Ông lưu ý sử dụng ngôn ngữ phù hợp, hạn chế cách diễn đạt làm gia tăng kỳ thị, đồng thời phát huy vai trò của đồng đẳng viên trong việc tạo dựng niềm tin và kết nối với người cần trợ giúp.
Vai trò của trợ giúp pháp lý trong bảo vệ quyền lợi
Theo Luật gia Trịnh Quang Chiến, các vụ việc trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV rất đa dạng, liên quan đến chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm y tế, việc làm, giáo dục, hôn nhân, thừa kế, tài sản và bảo trợ xã hội. Trong nhiều trường hợp, ưu tiên hàng đầu là hòa giải, đối thoại và phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để giải quyết vụ việc trên cơ sở bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp. Báo cáo viên chia sẻ một số vụ việc điển hình, trong đó có trường hợp hỗ trợ bảo vệ quyền thừa kế hợp pháp cho trẻ em nhiễm HIV khi quyền lợi bị xâm phạm, cho thấy vai trò quan trọng của hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý.
Kết thúc hội nghị
Kết thúc hội nghị, các đại biểu trao đổi nhiều tình huống thực tế phát sinh trong quá trình tư vấn, trợ giúp pháp lý cho người sống chung với HIV/AIDS; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm xử lý các vụ việc liên quan đến kỳ thị, phân biệt đối xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nhiễm HIV. Thông qua chương trình tập huấn, đội ngũ tư vấn viên của Hội Luật gia Việt Nam được cập nhật thêm kiến thức pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, giảm kỳ thị đối với người sống chung với HIV/AIDS và hỗ trợ thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030.
