Tết Trên Đỉnh Ngọc Linh: Canh Giữ 'Quốc Bảo' Giữa Rừng Sâu Và Sương Phủ
Giữa dãy Ngọc Linh hùng vĩ ở Quảng Ngãi, nơi quanh năm mây phủ và rừng già trùng điệp, cây sâm Ngọc Linh không chỉ là một loại dược liệu quý mà còn là nguồn sinh kế, hy vọng đổi đời cho nhiều gia đình. Trên độ cao từ 1.700 đến 2.000 mét so với mực nước biển, dưới tán rừng nguyên sinh, những củ sâm âm thầm lớn lên trong lớp mùn đã giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, xây nhà kiên cố và cho con cái ăn học. Tuy nhiên, vào dịp Tết Nguyên đán, khi cả bản làng rộn ràng chuẩn bị đón xuân, một nhóm người lại lặng lẽ vượt dốc lên núi để canh giữ "quốc bảo" này.
Hành Trình Đón Tết Trên Núi Cao
Những ngày cuối năm, con đường mòn dẫn lên vùng trồng sâm phủ đầy sương giá. Trên vai người Xơ Đăng là những chiếc gùi chất đầy gạo, muối, mì tôm, ít thịt và vài chai rượu – hành trang đơn sơ cho một cái Tết khác biệt trên đỉnh núi. Trong khi dưới bản, tiếng giã gạo, tiếng heo kêu vang lên cùng ánh đèn lấp lánh, họ bắt đầu nhiệm vụ canh giữ vườn sâm chung, thay phiên nhau từ khoảng 20 tháng Chạp đến hết mùng 5 Tết.
Anh A Đức, một người dân thôn Đắk Viên, xã Măng Ri, chia sẻ: "Gia đình tôi là một trong bảy hộ thay phiên trực ở đây. Trước khi bàn giao, chúng tôi phải kiểm tra kỹ từng hàng rào, từng bẫy chuột để yên tâm rời chòi. Mấy năm nay quen rồi, ở đây không có nhiều thứ như dưới bản, nhưng có sâm, có rừng là có Tết".
Nỗi Lo Trộm Cắp Và Sự Đoàn Kết
Với giá trị kinh tế cao, sâm Ngọc Linh trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp, đặc biệt vào dịp Tết khi nhiều gia đình về bản đón xuân. Dịp Tết Nguyên đán 2024, hơn 800 cây sâm từ 4-10 năm tuổi tại các xã thuộc huyện Tu Mơ Rông cũ bị nhổ trộm, gây thiệt hại ước tính hàng tỷ đồng. Những luống đất trống hoác giữa rừng già để lại nỗi xót xa khôn nguôi.
Anh A Nghiêm, chủ vườn hơn 5.000 gốc sâm ở xã Măng Ri, cho biết: "Năm nào gia đình tôi cũng lên núi trực Tết vì đây là thời điểm nhạy cảm. Đêm trên núi rất lạnh, không điện, sóng điện thoại chập chờn, nhưng ai cũng cố gắng vì sinh kế chung. Một vườn mất là cả làng lo, Tết càng đông người dưới bản, trên này càng phải đoàn kết".
Biện Pháp Bảo Vệ Và Sự Hy Sinh Thầm Lặng
Sau các vụ trộm, chính quyền và người dân đã siết chặt công tác bảo vệ. Camera được lắp đặt tại các lối vào, lưới B40 rào kín quanh vườn, và các tổ tự quản thay phiên tuần tra. Già làng, trưởng thôn cùng cán bộ xã tích cực vận động nâng cao ý thức cộng đồng. Tuy nhiên, theo bà con, biện pháp quan trọng nhất vẫn là những ca trực âm thầm của chính người trồng sâm, bởi chỉ cần lơ là một đêm, thiệt hại có thể tính bằng cả gia tài.
Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, nhấn mạnh: "Việc bà con lên rừng 'ăn Tết với sâm' đã trở thành thông lệ nhiều năm nay. Sâm Ngọc Linh là cây trồng chủ lực, gắn với sinh kế của hàng trăm hộ. Dịp Tết cũng là lúc nguy cơ trộm cắp cao nhất, buộc người dân thay phiên nhau canh giữ".
Đêm giao thừa trên chòi canh sâm diễn ra giản dị với mâm cúng chỉ có cơm, thịt, gà và rượu. Lời khấn gửi về tổ tiên và thần rừng, cầu cho vườn sâm bình yên, bản làng no ấm. Trong cái lạnh cắt da, người canh sâm lặng lẽ bước giữa sương, ánh đèn pin quét qua những luống sâm xanh thẫm, không chỉ đề phòng kẻ gian mà còn xua đuổi chuột, nhím và che chắn cho mầm non trước giá rét.
Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa địa phương, lực lượng công an, kiểm lâm và cộng đồng, tình hình an ninh tại các vùng trồng sâm dần ổn định, giúp bà con yên tâm vừa canh giữ, vừa chăm sóc "quốc bảo" trong những ngày đầu xuân.
