Phát hiện kỷ vật trong hầm mộ tập thể
Trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực rừng cao su thuộc huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai, lực lượng chức năng đã phát hiện một chiếc lược được khắc chữ nằm cạnh bộ hài cốt trong hầm mộ tập thể. Chiếc lược được xác định là kỷ vật của một liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Hầm mộ này được phát hiện trong đợt khảo sát theo lời khai của nhân chứng, sau đó chính quyền địa phương phối hợp với Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Nai đã tiến hành khai quật. Tại hiện trường, bên cạnh nhiều bộ hài cốt, các chuyên gia tìm thấy chiếc lược còn khá nguyên vẹn, làm bằng nhựa màu sẫm, trên mặt có khắc dòng chữ nguệch ngoạc. Bước đầu, dòng chữ có thể là tên, quê quán hoặc một thông điệp của người lính trước khi hy sinh.
Những con số ám ảnh về liệt sĩ chưa tìm thấy
Theo Cục Chính sách thuộc Tổng cục Chính trị, trong kháng chiến chống Mỹ, cả nước có hơn 1,2 triệu liệt sĩ, trong đó hơn 200.000 liệt sĩ chưa được quy tập. Mỗi kỷ vật tìm thấy được từ các hầm mộ tập thể không chỉ là đồ dùng cá nhân mà còn là manh mối quan trọng giúp xác định danh tính, quê quán của người đã khuất. Chiếc lược khắc chữ lần này được đánh giá là một trong những hiện vật hiếm hoi có khả năng truy tìm thân nhân.
Ông Nguyễn Văn Châu, Trưởng đội quy tập hài cốt liệt sĩ của tỉnh Đồng Nai, cho biết: “Chiếc lược nằm gần hài cốt, được bọc trong một túi vải đã mục nát. Trên lược có hai chữ khắc nổi, phải đưa ra ánh sáng và làm sạch mới đọc được. Trước đây, chúng tôi từng tìm thấy lược, bút, thắt lưng có khắc tên tuổi, nhưng không phải trường hợp nào cũng may mắn như vậy.”
Quá trình xác minh danh tính liệt sĩ
Ngay sau khi phát hiện, chiếc lược đã được bàn giao cho Phòng Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Nai để bảo quản. Các chuyên gia đang dùng phương pháp kỹ thuật để soi rọi, tách lớp oxit và phục chế dòng chữ trên lược. Sau khi đọc được thông tin, cơ quan chức năng sẽ đối chiếu với danh sách liệt sĩ hy sinh tại chiến trường Đồng Nai – Bà Rịa – Vũng Tàu trong giai đoạn 1960-1975, đồng thời phối hợp với các địa phương trên cả nước để tra cứu thông tin.
Theo thông tin từ Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Đồng Nai, đơn vị đang rà soát các hồ sơ liệt sĩ có quê quán trùng với dữ liệu thu được. Nếu không tìm thấy thân nhân, chiếc lược sẽ được lưu giữ tại Bảo tàng Quân khu 7 để phục vụ công tác trưng bày, giáo dục truyền thống cách mạng. “Đây là cách để tri ân những người đã ngã xuống, và cũng là nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của hòa bình”, ông Châu nói thêm.
Nỗ lực không ngừng để đưa đồng đội về nhà
Đợt khai quật lần này diễn ra từ đầu tháng 10/2025 trên diện tích khoảng 500m2 tại ấp 7, xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu. Bước đầu, các lực lượng đã cất bốc được 18 bộ hài cốt, kèm theo một số di vật như dép cao su, bát sứ, đèn dầu và chiếc lược khắc chữ. Tất cả hài cốt được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đồng Nai để an táng trang trọng.
Theo ông Trần Quốc Tuấn, Phó Giám đốc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Nai, trung bình mỗi năm tỉnh tiếp nhận khoảng 50-60 thông tin về hầm mộ tập thể từ người dân, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó có đủ cơ sở để khai quật. “Việc tìm thấy lược khắc chữ là tín hiệu đáng mừng, giúp chúng tôi có cơ sở dữ liệu để đối chiếu. Mỗi kỷ vật tìm thấy đều được xử lý như một nhân chứng lịch sử”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Trong khi đó, các nhà nghiên cứu lịch sử quân sự cho rằng, chiếc lược gắn liền với đời sống người lính thời kháng chiến, thường được cất giữ như vật kỷ niệm từ người thân. Nếu dòng chữ trên lược là tên người lính, việc xác định quê quán sẽ thuận lợi hơn so với phân tích ADN. Tuy nhiên, quá trình xác minh có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, do đã qua nhiều thập kỷ.
Kỳ vọng từ những kỷ vật chiến trường
Trong số những di vật thu được từ hầm mộ, chiếc lược khắc chữ là điểm nhấn duy nhất có hy vọng giải mã danh tính liệt sĩ. Cơ quan chức năng đã gửi công văn đến các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, đề nghị rà soát danh sách liệt sĩ ở các xã, huyện có địa danh tương tự. Đồng thời, Ban Chỉ đạo 515 cũng đăng tải thông tin trên cổng thông tin điện tử để người dân biết, kêu gọi các cựu chiến binh cung cấp thêm thông tin về trận đánh tại khu vực này.
Được biết, chiến trường Vĩnh Cửu xưa là nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt giữa lực lượng vũ trang miền Nam và quân đội Mỹ trong giai đoạn 1965-1972. Các hầm mộ tập thể thường hình thành sau các trận càn quét, hoặc tại những nơi đơn vị du kích tạm chôn cất đồng đội rồi thất trận không ai sang tìm. Vì vậy, mỗi hài cốt và kỷ vật vớt được đều có ý nghĩa lớn trong công tác tri ân.
Chiếc lược hiện được giữ trong phòng lạnh để chống ẩm mốc trước khi tiến hành giám định. Dự kiến, trong vòng hai tuần tới, các chuyên gia sẽ công bố kết quả đọc chữ bước đầu. Nếu thuận lợi, con đường tìm về quê hương của liệt sĩ sẽ ngắn hơn rất nhiều.
Ông Nguyễn Văn Châu chia sẻ thêm: “Chúng tôi vẫn miệt mài tìm kiếm, dù chỉ là một mảnh vụn, một dòng chữ trên lược, một cái tên mờ nhạt. Niềm an ủi lớn nhất là khi tìm được thân nhân để đưa họ về với gia đình. Đó là lý do chúng tôi không bỏ cuộc dù trời nắng gắt hay mưa rừng.”
