Hành trình hơn nửa thế kỷ tìm kiếm liệt sĩ khép lại nhờ công nghệ ADN
Sau 53 năm trời lặn lội khắp các nghĩa trang từ Quảng Trị đến TP HCM, gia đình ông Nguyễn Tiến Minh, 93 tuổi, ở phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị, cuối cùng đã tìm thấy hài cốt em trai mình, liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội. Bước ngoặt đầy xúc động này đến nhờ vào chương trình xét nghiệm ADN do các cơ quan chức năng phối hợp thực hiện.
Ngôi mộ gió và nỗi chờ mong kéo dài hàng thập kỷ
Những ngày đầu năm Bính Ngọ, ông Minh cùng người thân vẫn thường xuyên ra thắp hương tại ngôi mộ gió của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội ở nghĩa trang phường, cách nhà gần một km. Đây là nơi tưởng niệm được lập nên từ nhiều năm trước, khi gia đình vẫn chưa thể xác định được nơi an nghỉ cuối cùng của người lính trẻ.
Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội sinh năm 1949, là con thứ sáu trong một gia đình đông anh chị em. Tháng 1/1971, khi đang là giáo viên cấp 1, chàng trai 22 tuổi lên đường nhập ngũ theo lệnh tổng động viên. Ông Minh nhớ lại: "Trước lúc chia tay, Hội dặn tôi giữ chiếc xe đạp cẩn thận để khi chiến tranh kết thúc sẽ dùng làm phương tiện đi dạy học. Tôi về đến nhà tháo rời từng bộ phận, cất trong tủ theo đúng lời em dặn".
Tin dữ đến và hành trình tìm kiếm vô vọng
Tháng 5/1973, gia đình nhận giấy báo tử thông tin chiến sĩ Nguyễn Quốc Hội đã hy sinh ngày 25/5/1972, thuộc đơn vị V104, KB, Mặt trận phía Nam, khi mới 23 tuổi. Di vật gửi về chỉ vỏn vẹn một chiếc balô với cuốn sổ tay, mũ, ghi-đông xe đạp và vài bộ quần áo. Ông Minh xúc động kể: "Nghe tin, bố tôi trùm chăn khóc. Mẹ ngất lịm".
Sau ngày đất nước thống nhất, ông Minh cùng các anh em đã không quản ngại khó khăn, lặn lội khắp các nghĩa trang từ Quảng Trị, Tây Nguyên đến TP HCM để tìm kiếm. Hàng chục chuyến đi đều không mang lại kết quả. Người mẹ già chờ đợi đến hơn 100 tuổi nhưng vẫn không thể tìm thấy di cốt của con trai. Gia đình thậm chí từng tìm đến các nguồn thông tin tâm linh, nhận nhiều chỉ dẫn song đều không trùng khớp.
Bước đột phá từ chương trình xét nghiệm ADN
Cuối tháng 5/2025, Công an tỉnh Quảng Trị phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) và Công ty CP GeneStory tổ chức thu mẫu ADN thân nhân các liệt sĩ chưa xác định danh tính. Ông Nguyễn Tiến Minh và bà Nguyễn Thị Lan, em gái liệt sĩ hiện sống tại Huế, đã được lấy mẫu xét nghiệm.
Sau hơn một tháng chờ đợi, kết quả cho thấy mẫu ADN của bà Lan trùng khớp với hài cốt mang mã số NCC4603, đang an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai. Ngày 25/7/2025, Bộ Công an phối hợp Bộ Nội vụ hoàn tất hồ sơ công nhận danh tính cho 16 liệt sĩ, trong đó có liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội.
Niềm vui vỡ òa và kế hoạch đưa liệt sĩ về quê nhà
Bà Nguyễn Thị Quý Điểm, vợ ông Nguyễn Thành Đồng (em trai liệt sĩ Hội, đã mất), người chăm lo hương khói cho liệt sĩ Hội từ năm 1977, chia sẻ: "Gia đình vỡ òa khi nhận tin. Cha mẹ nơi suối vàng chắc cũng an lòng. Chúng tôi đang làm thủ tục để cất bốc, đưa bác về an táng tại nghĩa trang quê nhà".
Ngôi mộ số 47, hàng 6, lô 6, khu 1 tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Đức Cơ, trước đây chưa xác định tên, nay đã được khắc tên liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội. Điều trùng hợp đầy nghẹn ngào là đây cũng chính là nơi ông Đồng từng tìm kiếm nhiều năm trước nhưng không có kết quả.
Ông Minh tâm sự: "Em sẽ được trở về an nghỉ tại quê hương, khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ tìm kiếm. Tôi có nhắm mắt xuôi tay cũng mãn nguyện". Gia đình hiện đang hoàn tất các thủ tục cần thiết để sớm đưa hài cốt liệt sĩ về an táng tại quê nhà, thay cho ngôi mộ gió đã tồn tại suốt bao năm qua.
