Ba thập niên trôi qua, hàng trăm hộ dân có đất nằm trong dự án vẫn sống trong cảnh quy hoạch treo, nhà cửa xuống cấp không được sửa chữa, quyền lợi bị treo lơ lửng. Trong khi đó, nhiều khách hàng đã bỏ tiền mua đất từ hàng chục năm trước cũng mòn mỏi chờ đợi ngày được bàn giao. Chủ đầu tư thì khẳng định Nhà nước chưa giải phóng mặt bằng xong nên không có đất sạch để triển khai theo đúng kế hoạch.
Dự án từ 10 năm được điều chỉnh đến 30 năm
Ngày 27.5.1996, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 344 phê duyệt dự án Khu trung tâm Chí Linh, giao cho Tổng công ty CP đầu tư và phát triển xây dựng (Tập đoàn DIC) làm chủ đầu tư. Đây được xem là khu đô thị đầu tiên trong cả nước được Thủ tướng phê duyệt, có quy mô hơn 99 ha, trải rộng trên địa bàn 3 phường Nguyễn An Ninh, Thắng Nhất và phường 10 (thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ), nay thuộc phường Rạch Dừa và phường Tam Thắng.
Theo kế hoạch ban đầu, dự án thực hiện trong 10 năm (1996 - 2006). Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, dự án đã được điều chỉnh quy hoạch 7 lần và gia hạn 3 lần. Lần điều chỉnh gần nhất cuối năm 2016 cho phép kéo dài đến hết năm 2023. Đến tháng 3.2025, UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ có văn bản xác định thời gian cơ quan chức năng chậm bàn giao đất cho chủ đầu tư gần 23 tháng (từ 18.1.2022 đến hết tháng 12.2023), không tính vào tiến độ dự án. Theo đó, thời hạn thực hiện dự án được điều chỉnh đến tháng 2.2027.
Tuy nhiên, việc gia hạn thời gian không đồng nghĩa với việc tháo gỡ được những nút thắt kéo dài suốt nhiều năm qua, mà cốt lõi là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Nhà xuống cấp không được sửa
Với nhiều người dân, 30 năm qua là quãng thời gian sống trong bất định. Quy hoạch treo khiến họ không được cấp sổ đỏ, không được xây dựng, sửa chữa nhà cửa, không được chuyển nhượng quyền sử dụng đất.
Bà Lê Thị Mỹ (77 tuổi, ở phường Rạch Dừa) vào sinh sống tại đây từ năm 1980. Hai căn nhà của bà đều nằm trong diện tích thu hồi của dự án. Từ khi đất nằm trong dự án, nhà xuống cấp, hư hỏng mà không được sửa chữa. Bão năm 2006 làm sập một phần nhà, tôi sửa lại cũng không được phép. Mang tiếng có nhà, có đất mà không có quyền lợi gì, bà nói. Ở tuổi xế chiều, điều bà mong mỏi chỉ là Nhà nước sớm thu hồi đất để bà có thể ổn định cuộc sống.
Không riêng bà Mỹ, bà Trần Tố Trinh (62 tuổi, ở phường Rạch Dừa) có hơn 300 m² đất nằm trong dự án. Từ khi dự án được phê duyệt, bà không được xây hàng rào trên đất của mình. Khi bị thu hồi một phần đất làm đường, bà được chủ đầu tư bố trí đổi một lô đất khác 60 m². Thế nhưng hơn 20 năm qua, bà vẫn không biết lô đất ấy nằm ở vị trí nào. Bà Trinh chia sẻ: Tôi còn mua thêm hơn 400 m² đất trong dự án và đã trả 50% giá trị, nhưng đến nay cũng không biết đất ở đâu vì chủ đầu tư chưa có đất giao.
Những câu chuyện như vậy không phải cá biệt. Quy hoạch kéo dài khiến cuộc sống của hàng trăm hộ dân bị treo theo dự án: không thể đầu tư sản xuất, không thể sửa sang nhà cửa, không thể chuyển nhượng tài sản để xoay xở kinh tế.
Không chỉ người có đất bị thu hồi chịu ảnh hưởng, nhiều khách hàng đã ký hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất gắn liền với kết cấu hạ tầng với chủ đầu tư từ đầu những năm 2000 đến nay vẫn chưa được giao đất.
Ông Nguyễn Đình Sơn (68 tuổi, ở phường Tam Thắng) cho biết năm 2003, ông mua hơn 400 m² đất trong dự án và đã thanh toán 50% giá trị. Thế nhưng suốt hơn 20 năm qua, ông vẫn chưa được bàn giao đất vì chủ đầu tư chưa có mặt bằng sạch. Gia đình tôi phải đi thuê nhà ở, cuộc sống rất khó khăn. Tôi chỉ mong sớm có đất để xây nhà, không còn cảnh ở thuê nữa, ông Sơn bộc bạch.
Nhiều khách hàng khác cũng đã gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan chức năng, phản ánh tình trạng ký hợp đồng hàng chục năm nhưng quyền lợi chưa được đảm bảo. Sự chậm trễ kéo dài không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn làm xói mòn niềm tin của người dân đối với dự án.
UBND phường, chủ đầu tư nói gì?
Theo ông Phạm Văn Thái, Phó tổng giám đốc Tập đoàn DIC, dự án Khu trung tâm Chí Linh thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Sau khi thu hồi, Nhà nước sẽ bàn giao cho chủ đầu tư triển khai theo quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt.
Từ khi triển khai đến nay, cơ quan chức năng đã ban hành 18 đợt phê duyệt kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 435 hộ dân với diện tích hơn 73 ha. Trong đó, 380 hộ đã nhận tiền và bàn giao mặt bằng.
Trên phần diện tích đã được bàn giao, Tập đoàn DIC cho biết đã hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, xây dựng trường học, công viên, chung cư, bố trí tái định cư cho các hộ bị thu hồi đất. Tuy nhiên, nhiều khu đất còn lại vẫn chưa thể giải phóng mặt bằng.
Chúng tôi không có đất sạch để triển khai đồng bộ theo kế hoạch. Điều này kéo theo hệ lụy là khách hàng không được giao đất, người dân có đất bị thu hồi gặp khó khăn. Đây là điều chúng tôi không mong muốn, ông Thái nói, đồng thời cho biết doanh nghiệp đã nhiều lần đề nghị cơ quan chức năng tập trung đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng.
Theo lãnh đạo UBND phường Tam Thắng, trên địa bàn còn hơn 2 ha đất với 46 trường hợp cần thu hồi để bàn giao cho chủ đầu tư. Trong đó, 14 trường hợp đã có quyết định phê duyệt phương án bồi thường từ năm 2003 - 2004 nhưng không đồng ý nhận tiền và bàn giao mặt bằng. 32 trường hợp còn lại đã hoàn tất kiểm đếm, xét duyệt hồ sơ pháp lý.
Tuy nhiên, địa phương cho rằng đến nay chủ đầu tư chưa cung cấp đầy đủ thông tin về việc bố trí tái định cư, giao đất ở, đất nền, căn hộ chung cư cho các trường hợp bị thu hồi. Nếu không có quỹ đất tái định cư rõ ràng về vị trí, diện tích, số lô… thì địa phương không có cơ sở lập và niêm yết phương án bồi thường, cũng như ban hành quyết định thu hồi đất theo quy định.
Phường Tam Thắng đã đề nghị chủ đầu tư cung cấp sơ đồ vị trí, tọa độ, kích thước từng thửa đất cần thu hồi cùng các hồ sơ pháp lý liên quan để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục triển khai đúng quy định.
Trong khi đó, tại phường Rạch Dừa, chính quyền cho biết đã họp dân thông báo việc dự án tiếp tục triển khai, đồng thời sẽ kiểm kê lại đất và thuê đơn vị độc lập khảo sát giá đất để làm cơ sở đền bù.
