Đại biểu Quốc hội cảnh báo tình trạng an toàn thực phẩm bị buông lỏng, đặc biệt tại trường học
Tại phiên thảo luận tổ sáng ngày 10/4, nhiều đại biểu Quốc hội đã bày tỏ sự băn khoăn sâu sắc trước những vấn đề nóng về an toàn thực phẩm đang diễn ra. Các đại biểu chỉ ra hàng loạt bất cập trong công tác quản lý, dẫn đến nhiều vụ việc nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Những con số giật mình về thực phẩm bẩn
Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên) đã dẫn chứng những vụ vi phạm đặc biệt nghiêm trọng, trong đó có việc 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh, không đảm bảo chất lượng đã được tuồn ra thị trường. Đáng lo ngại hơn, số thịt lợn này đã len lỏi vào cộng đồng và thậm chí tấn công các cơ sở giáo dục.
Bên cạnh đó, vụ việc 3.000 tấn ốc bươu ngâm "thủy tinh lỏng" - một loại hóa chất vốn chỉ dùng trong ngành xây dựng - cũng được phát hiện. Ngoài số lượng khổng lồ này, cơ quan chức năng còn ngăn chặn kịp thời hơn 1.500 kg hóa chất cùng loại đang được tích trữ để tiếp tục sản xuất và tuồn ra thị trường.
"Vì sao hàng trăm tấn thịt lợn bệnh và hàng nghìn tấn ốc bươu ngâm hóa chất có thể tồn tại trong thời gian dài và tuồn ra cộng đồng?" - đại biểu Thủy đặt câu hỏi nhức nhối, đồng thời đề nghị Chính phủ chỉ đạo làm rõ liệu có sự buông lỏng quản lý hay sự tiếp tay của các cơ quan cơ sở hay không.
Quản lý phân tán và thiếu hiệu quả
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải (Thái Nguyên) đánh giá, quản lý an toàn thực phẩm đang lâm vào tình trạng "phân tán" dẫn đến thiếu hiệu quả. Trách nhiệm quản lý nhà nước hiện bị chia cắt cho 3 bộ:
- Bộ Y tế với Cục An toàn thực phẩm chịu trách nhiệm chung
- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chịu trách nhiệm khâu sản xuất nông, lâm, thủy sản
- Bộ Công Thương chịu trách nhiệm về công nghiệp thực phẩm và hệ thống bán lẻ
Theo bà Hải, Bộ Y tế không có quyền chỉ đạo trực tiếp các bộ khác, dẫn đến thiếu sự phối hợp thống nhất, đặc biệt ở những khâu nhạy cảm như chuyển giao giữa sản xuất ban đầu, chế biến và phân phối.
Những điểm yếu trong hệ thống quản lý
Bà Hải chỉ ra nhiều điểm yếu trong hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiện nay:
- Thiếu nguồn lực địa phương: Dù đã phân cấp mạnh xuống địa phương, nhưng các địa phương lại rơi vào tình trạng "ba thiếu": thiếu nguồn nhân lực, thiếu điều kiện kiểm tra, giám định mẫu và thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn về thanh tra, kiểm tra.
- Mất cân bằng trong thực thi pháp luật: Các quy định hiện hành đang tập trung quá mạnh vào "tiền kiểm" - cấp giấy phép, cấp điều kiện hoạt động, nhưng lại xem nhẹ "hậu kiểm" và quản lý rủi ro.
- Khu vực bị bỏ ngỏ: Việc mua bán thực phẩm tươi sống online, từ nông trại đến người tiêu dùng chưa được giám sát chặt chẽ, đặc biệt là quy trình bảo quản lạnh trên đường vận chuyển.
Nghịch lý: Xuất khẩu gắt gao, nội địa buông lỏng
Một nghịch lý đáng chú ý được bà Hải nêu ra là trong khi thực phẩm xuất khẩu được kiểm soát cực kỳ gắt gao, thì thị trường nội địa lại có dấu hiệu buông lỏng. Hộ gia đình sản xuất nhỏ lẻ chiếm số lượng rất lớn nhưng các hộ này hiện không bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý rủi ro như VietGAP mà chỉ dừng lại ở việc cam kết thực hiện.
Điều này dẫn đến tình trạng tồn dư hóa chất cao trong rau, thịt, thủy sản nội địa, gây rủi ro sức khỏe lâu dài và ngộ độc tập thể.
Trường học - điểm nóng về an toàn thực phẩm
Theo đại biểu Nguyễn Thanh Hải, trường học là nơi có rủi ro cao nhất vì số lượng bữa ăn tập thể hàng ngày rất lớn. Dù đã có các quy định như Luật An toàn thực phẩm 2010 và các nghị định liên quan, nhưng thực tiễn triển khai tại bếp ăn trường học vẫn bộc lộ nhiều bất cập:
- Trách nhiệm người đứng đầu mờ nhạt: Luật chỉ giao trách nhiệm chung chung cho người đứng đầu cơ sở giáo dục mà chưa có chế tài cụ thể, thường chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính.
- Hình thức hóa việc kiểm soát: Quy định "kiểm thực ba bước" dù rất chặt chẽ trên giấy tờ, nhưng thực chất vẫn là tự kiểm tra, tự ghi chép nên tính trung thực còn bỏ ngỏ.
- Tiêu chuẩn đấu thầu mang tính hình thức: Việc lựa chọn nhà cung cấp suất ăn dù theo quy định đấu thầu nhưng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm vẫn chưa được coi trọng đúng mức.
Đề xuất giải pháp đột phá
Để giải quyết dứt điểm tình trạng thực phẩm bẩn, các đại biểu đề nghị:
- Đột phá trong sửa luật: Chuyển từ "chiến dịch" sang "thường xuyên", Chính phủ cần có kế hoạch ra quân liên tục, tránh làm theo đợt.
- Xử phạt đủ mạnh: Thậm chí xử lý hình sự hoặc tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn đối với các đơn vị cung cấp thực phẩm bẩn, thay vì "phạt để cho tồn tại" như hiện nay.
- Tăng cường giám sát: Bà Hải cho biết, ngay trong tuần sau, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ tiến hành giám sát tại một số địa phương, tập trung vào chuỗi cung ứng thực phẩm cho trường học, bệnh viện, khu công nghiệp và các chợ đầu mối.
Các đại biểu nhấn mạnh, chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương, cùng với những chế tài đủ mạnh, mới có thể xóa bỏ tận gốc tình trạng thực phẩm bẩn đang đe dọa sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ trong các trường học.
