Phần lớn người lao động cho rằng tiền lương là căn cứ để họ quyết định đến việc lập gia đình, sinh con và đảm bảo các nhu cầu cơ bản cho gia đình mới. Có 55,3% tổng số người chưa lập gia đình tham gia khảo sát cho biết tiền lương là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quyết định lập gia đình của họ. Đây là con số được đưa ra trong báo cáo đề xuất mức lương tối thiểu vùng 2027 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
Khảo sát tại gần 200 doanh nghiệp
Báo cáo được khảo sát tại 196 doanh nghiệp với gần 2.000 lao động hồi tháng 3-4. Bên cạnh đó, người lao động được khảo sát cảm thấy mức thu nhập hiện tại không đủ để đảm bảo cuộc sống ổn định khi bắt đầu lập gia đình, đặc biệt là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và nuôi dưỡng con cái ngày càng tăng.
Mức lương không chỉ ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu hàng ngày mà còn tác động đến việc mua nhà, tiết kiệm cho tương lai và đảm bảo các nhu cầu cơ bản cho một gia đình mới.
Ảnh hưởng đến quyết định sinh con
Có 72,9% lao động được khảo sát đã lập gia đình cho biết, tiền lương thu nhập hiện tại ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con của họ. Mức thu nhập ở mức đủ sống khiến các cặp vợ chồng lo lắng về khả năng tài chính để nuôi dạy con cái. Trong khi chi phí nuôi con, đặc biệt là chi phí giáo dục và chăm sóc sức khỏe ngày càng đắt đỏ nên công nhân đang trì hoãn sinh con để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho bản thân và gia đình.
Với thực trạng trên, đại diện phía người lao động cho rằng việc tiếp tục điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng với mức phù hợp là quan trọng, cấp bách và hết sức cần thiết đối với người lao động.
Chi tiêu cơ bản khó khăn hơn
Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho thấy, 54,3% người lao động cho biết tiền lương, thu nhập của họ vừa đủ chi tiêu cơ bản của gia đình. Tiếp đến, 17,2% lao động phải tằn tiện, chi tiêu kham khổ. Có 20,6% lao động không đủ sống, phải làm thêm giờ. Còn 7,9% số lao động cơ bản dư dả, có tích lũy. Đánh giá chung, chi tiêu cơ bản của người lao động khảo sát trong năm 2026 có xu hướng khó khăn hơn so với năm 2025, đa số chỉ đủ trang trải cuộc sống, trong khi khả năng tích lũy còn thấp.
Liên quan đến bù đắp chi tiêu, nhiều trường hợp người lao động phải vay mượn để chi trả cho các nhu cầu phát sinh đột suất. Cụ thể, kết quả khảo sát cho thấy có 26,8% người lao động hằng tháng phải vay mượn tiền để ổn định cuộc sống. Bên cạnh đó, 32,7% người lao động thỉnh thoảng (3-4 tháng/lần) phải vay mượn tiền. So với kết quả khảo sát năm 2025 cho thấy tần suất vay tiền của người lao động năm 2026 tăng lên rõ rệt, phản ánh áp lực tài chính có xu hướng gia tăng. Xu hướng này phản ánh áp lực chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập thực tế, làm giảm khả năng tích lũy và gia tăng rủi ro tài chính cá nhân.
Gánh nặng giáo dục và nhà ở
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết thêm, hơn 55,5% người lao động cho biết tiền lương chỉ đáp ứng một phần nhu cầu chi cho giáo dục, con cái. Với đa số người lao động chi phí giáo dục vẫn là một gánh nặng tài chính và họ phải phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ như vay mượn, tiết kiệm hoặc từ gia đình để đủ trang trải.
Về vấn đề nhà ở, khảo sát chỉ ra có 32,1% người lao động phải thuê nhà trọ tư nhân và 0,9% ở nhà tập thể của doanh nghiệp. Diện tích nhà ở bình quân chỉ đạt 23,56m2, trong khi số người cùng sinh sống trung bình là 3,08 người. Như vậy, số người lao động phải thuê nhà trọ tư nhân tăng cao hơn năm 2025, mức diện tích ở bình quân thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn diện tích nhà ở bình quân của dân cư đô thị hiện nay và ngày càng thu hẹp, cho thấy thực trạng chung của nhiều lao động.
Đề xuất tăng lương tối thiểu vùng
Với thực tế trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất 2 phương án tăng lương tối thiểu vùng từ 1/1/2027. Phương án 1 sẽ điều chỉnh mức lương tối thiểu tăng 360.000-520.000 đồng, tức tăng 9,8% so với năm 2026. Phương án 2 là tăng 315.000-450.000 đồng, bình quân tăng 8,5% so với năm 2026.
Trong khi đó, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thống nhất nhận định cần thiết phải điều chỉnh tiền lương tối thiểu với tỷ lệ tăng phù hợp. Tuy nhiên, đại diện người sử dụng lao động cho rằng tăng lương từ 1/1/2027 sẽ hơi gấp, không đủ thời gian thích ứng cho cộng đồng doanh nghiệp. Do vậy, phía đại diện doanh nghiệp đề xuất thời điểm điều chỉnh là 1/7/2027.
